مقدمه‌ صحنه‌هاى عبرت‌آميز تاريخ اسلام، همانند ديگر صحنه‌هاى تاريخ بشر، شاهدِ تلاش‌ها، پيشرفت‌ها و شكست‌ها و كاستى‌هاست. در اين صحنه‌ها، دو جريان فكرى و سياسى را مشاهده مى‌كنيم:
جريان نخست، حق‌گرا، هدايتگر، دشمن‌شناس، آزادانديش و تحول‌نگر است كه با تلاش در راه حاكميت اسلامِ ناب و زدودن غبار بدعت و كج‌انديشى، بر تارُك جبين تاريخ مكتب حياتبخش اسلام مى‌درخشد. مردانى ژرف‌انديش و عالى همت كه ديگران در پرتو تدبير و ثمرات مبارزات آنان با سرفرازى زيسته‌اند.
جريان ديگر، بى تحرك، حق‌گريز و ساده‌انديش است و درك صحيحى از حوادث ندارد و گاه اسير تعلقات و شهوات دنيايى است.
اين دو جريان سياسى در بستر تاريخ از صدر اسلام تا عصر حاضر، به شكل‌ها و عناوين گوناگونى ظهور داشته‌اند.
در دوران انقلاب اسلامى، اين دو جريان از ديدگاه حضرت امام‌