کلیات فقه اسلامی - علی نوری، علیرضا - الصفحة ٣٧ - فقاهت در عصر ائمه علیهم السلام

فقاهت در عصر ائمه :‌

كار تدوين فقه اهل بيت :، توسط شاگردان و اصحاب ائمه : آغاز شد، هر يك از آنان، در موضوعات گوناگون فقهى، كتاب [١] مى‌نوشتند كه از ميان آن‌ها، چهارصد كتاب به نام «أربع مأة» معروف شد. «اصل» به آن كتاب روائى گفته مى‌شود كه مصنف، روايات آن را از امام ٧ شنيده يا از كسى كه از امام شنيده روايت مى‌كند. [٢] بنابر نقل شيخ مفيد، چهارصد اصل يادشده، از زمان امير مؤمنان ٧ تا زمان امام حسن عسكرى ٧ تدوين شده است. [٣]

در كتب فقهى اصحاب در عصر ائمه : تنها روايات مربوط به موضوعات فقهى جمع‌آورى مى‌شد و فقه نه به صورت فتاوايى مدوّن، بلكه در شكل روايات و احاديث متبلور بود و احكام شرعى به شكلى ساده، از همان روايات فهميده مى‌شد. [٤]

در اين مرحله، هر چند محور اساسى، گردآورى احاديث و حفظ آن‌ها بود، ليكن روش تربيتى ائمه : به گونه‌اى بود كه اصحابِ خود را فقيه و مجتهد بار مى‌آوردند تا خود بتوانند حكم فروع را از اصول استنباط كنند.

امام رضا ٧ در روايتى خطاب به ياران خود فرمود:

«عَلَيْنا الْقاءُ الاصُولِ وَعَلَيْكُمُ التَّفْريعُ» [٥]

بر ماست كه اصول (كلى احكام) را بر شما القا كنيم و بر شماست كه هر فرعى را به اصل خود بازگردانيد.

[١]- ابراهيم ابورافع كه از اصحاب پيامبر ٦ و شيعيان على ٧ بود، اولين كتاب فقهى را در زمينه آداب و احكام وبرخى مسائل قضايى نوشت. فرزندش على بن ابى‌رافع كه منشى امير مؤمنان ٧ و از بزرگان شيعه بود، كتاب‌هايى دربارۀ احكام وضو، نماز و ساير موضوعات فقهى تدوين كرد. ر. ك. معجم رجال الحديث، آية‌اللّٰه خوئى، ج ١، ص ١٧٨-١٧٧

[٢] - ر. ك. كليات فى علم الرجال، ص ٤٦٠

[٣] - ر. ك. همان، ص ٤٦٧

[٤] - ر. ك. العالم الجديدة، ص ٤٦

[٥] - وسائل الشيعه، شيخ حر عاملى، ج ١٨، ص ٤١