کلیات فقه اسلامی - علی نوری، علیرضا - الصفحة ١٩ - تعريف فقه

درس اول

كليات‌

علم فقه از شريف‌ترين علوم اسلامى و گسترده‌ترين آن‌ها به شمار مى‌رود و حلال و حرام الهى را درباره رفتارهاى انسان تبيين مى‌كند.

تعريف فقه‌

معناى لغوى: فقه در لغت به معناى فهم دقيق و عميق است به گونه‌اى كه شناخت انسان از سطح ظاهرى مسائل به عمق آن‌ها نفوذ [١] كند. اين معنا در قرآن و روايات نيز به كار رفته است كه به دو نمونه اشاره مى‌شود:

(وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ) [٢]

شايسته نيست مؤمنان همگى (به سوى ميدان جهاد) كوچ كنند، چرا از هر گروهى از آنان طايفه‌اى كوچ نمى‌كنند (و طايفه‌اى در مدينه بمانند)، تا در دين (و معارف و احكام اسلام) آگاهى يابند و به هنگام بازگشت به سوى قوم خود، آن‌ها را بيم دهند؟! شايد (از مخالفت فرمان پروردگار) بترسند و خوددارى كنند.

ابان از امام صادق ٧ نقل مى‌كند كه فرمود:

«لَوَدِدْتُ أَنَّ اصْحابى‌ ضَرَبْتُ رُؤُوسَهُمْ بِالسِّياطِ حَتَّى يَتَفَقَّهُوا» [٣]

[١]- ر. ك. نهايه، ابن اثير، ج ٣، ص ٤٦٥؛ مجمع البحرين، فخرالدين طريحى، ج ٦، ص ٣٥٦-٣٥٥

[٢] - توبه (٩)، آيۀ ١٢٢. نيز ر. ك. اسراء (١٧)، آيۀ ٤٤؛ طه (٢٠)، آيۀ ٢٨؛ نساء (٤)، آيۀ ٧٨

[٣] - اصول كافى، ج ١، ص ٣١.