بیت المال و حقوق آن
(١)
پیشگفتار
٩ ص
(٢)
مقدمه
١١ ص
(٣)
1 تعریف بیت المال
١٥ ص
(٤)
2 تاریخچه پیدایش بیت المال
١٧ ص
(٥)
3 اهمیت بیت المال
٢١ ص
(٦)
1 زکات
٣٠ ص
(٧)
2 خمس
٣٧ ص
(٨)
3 جزیه
٤٠ ص
(٩)
4 خراج
٤٣ ص
(١٠)
5 انفال دولتی
٤٧ ص
(١١)
6 املاک دولتی
٤٩ ص
(١٢)
7 عشور
٥١ ص
(١٣)
8 هدیه
٥٥ ص
(١٤)
9 مالیات
٥٧ ص
(١٥)
1 امانتداری
٦٠ ص
(١٦)
2 علاقمندی به عمران و آبادانی
٦٢ ص
(١٧)
3 نگه نداشتن جانب خویشاوندان
٦٤ ص
(١٨)
4 نرمخویی
٦٦ ص
(١٩)
الف راه هرگونه استفاده شخصی از بیت المال بسته است
٧١ ص
(٢٠)
ب اتلاف بیت المال موجب ضمان است
٧٥ ص
(٢١)
ج اسراف بیت المال ممنوع است
٧٧ ص
(٢٢)
1 بازنگری در روشهای آموزش مفاهیم اخلاقی و دینی
٨٧ ص
(٢٣)
2 افزایش آگاهیهای عمومی
٨٨ ص
(٢٤)
3 وضع مقررات سخت
٨٩ ص
(٢٥)
4 گزینش متصدیان شایسته
٩٠ ص
(٢٦)
1 خیانت
٩٣ ص
(٢٧)
2 سوء مدیریت
١٠١ ص
(٢٨)
3 اسراف و تبذیر
١٠٢ ص
(٢٩)
1 سلب شدن اعتماد همگانی از متصدیان
١١٢ ص
(٣٠)
2 از میان رفتن ثروتها و تخریب منابع ملی
١١٣ ص
(٣١)
3 پیدایش نارضایتی و بروز شورش میان مردم
١١٥ ص
(٣٢)
منابع و ماخذ
١١٧ ص

بیت المال و حقوق آن - بینش، عبدالحسین - الصفحة ١٩ - ٢ تاریخچه پیدایش بیت المال

از اين گزارش معلوم مى‌شود كه در ميان انصار، از افراد ثروتمند خبرى نبوده و نخستين پذيرايى كننده مسلمانان تازه وارد، يك بيوه زن تهيدست بوده است.

با وجود اين، پس از پيوند مستحكمى كه پيامبر خدا ٦ ميان مهاجران و انصار پديد آورد، آنان هر چه داشتند در طبق اخلاص نهادند و به ياران تازه وارد و برادران دينى‌شان تقديم داشتند و آنان را در مال خود شريك ساختند. [١]

مدتى به همين منوال سپرى گشت تا آن كه دوران گسترش اسلام فرا رسيد و مسلمانان به قصد ترويج دين مبين در جاى جاى سرزمين حجاز به حركت درآمدند. اين خيزش كه در قالب «جهاد» صورت مى‌گرفت، منجر به درگيرى با نيروهاى كفر مى‌گرديد و غنايم حاصل از آن بهره جهادگران مى‌شد. غنايم كه در آغاز بسيار اندك بود، نخستين منبع درآمد دولت اسلامى مدينه به‌شمار مى‌آمد و نيازمندى‌هاى سربازان اسلام از طريق آنها تأمين مى‌گشت. نكته شايان ذكر اين كه اندك بودن غنايم و نياز مالى شديد مسلمانان، موجب تقسيم هر چه سريع‌تر آنها مى‌گشت و نگهدارى اموال، تنها جنبه موقتى داشت. [٢]

شواهد و مدارك تاريخى نشان مى‌دهد كه در طول دوران پيامبر خدا ٦ وضعيت به همين منوال بوده است، يعنى غنايمِ اندك و تقسيمِ سريع بود. لزوماً هم چنين نبود كه اموال، نخست به مدينه انتقال يابد و سپس تقسيم شود. بلكه بيشتر، اين كار در همان ميدان جنگ انجام مى‌پذيرفت.


[١] - براى آگاهى بيشتر دربارۀ پيوند برادرى ميان مسلمانان و پيامدهاى مادى و معنوى آن، ر. ك. سيرة المصطفى، هاشم معروف الحسينى، چاپ دوم، ص ٢٦٧-٢٧١

[٢] - ر. ك. تاريخ التمدن الاسلامى، جرجى زيدان، ج ٢، ص ١٣-١٦