مأمون دست به قيام زد و گروه زيادى را گرد خود جمع كرد. «١» ٢- قيام ابن طباطباى علوى كه در كوفه صورت گرفت. وى مردم را به «الرّضا من آل محمّد» و عمل به كتاب خدا و سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله فراخواند. مردم كوفه دعوت او را پذيرفته به گردش جمع شدند. «٢» ٣- نهضت ابوالسّرايا كه ادامه نهضت ابن طباطبا بود. او با حكومت درگير شد و پس از تسلط بر كوفه به نام خود سكّه زد و بطور رسمى قدرت را در دست گرفت. «٣» ٤- تحركات ديگر علويان از قبيل زيد بن موسى بن جعفر در بصره، «٤» ابراهيم بن موسى بن جعفر در يمن «٥» و حسين بن حسن افطس در مكّه «٦».
٥- حركت داوطلبان مبارزه با فساد عليه عدّه‌اى اوباش و شرور كه در بغداد به راهزنى مى‌پرداختند و افراد را مى‌ربودند. «٧» تاريخ تحليلى پيشوايان ١٩٢ احضار امام رضا عليه السلام به ايران ص : ١٩٢ تصميم غير منتظره‌ مأمون پس از رويارويى با اوضاع وخيم حكومت و احساس نگرانى شديد از آينده خويش براى خروج از اين بن بست، در پى انديشه فراوان و مشورت با سياستمداران و استواركنندگان حكومتش چون فضل بن سهل به راه حلّ و تجربه تازه‌اى دست زد؛ تجربه‌اى كه در تشكيلات خلافت سابقه نداشت.
او تصميم گرفت پيشواى شيعيان را از مدينه به مرو فراخواند و او را به وليعهدى خويش برگزيند. اين اقدام مأمون هرچند به ظاهر، غير منتظره و ناباورانه بود و از سوى بعضى گروه‌ها واكنش‌هايى به دنبال داشت؛ ليكن به نظر خود او، مناسب‌ترين و