تاريخ تحليلى پيشوايان - رفیعی، علی - الصفحة ١٨٦
علوم و فنون مختلف زمان خويش همت گمارد و در اين زمينه بر برادران خود پيشى گرفت و در عمل، شايستگى خود را براى احراز مقام خلافت اثبات كرد.
شرايط زندگى و موقعيت خانوادگى او بگونهاى بود كه جز خود نمىتوانست به كسى متكى باشد؛ از اين رو از همان آغاز براى آينده خود برنامهريزى كرد. كسب دانش و مهارت، انس با دانشمندان و فرهيختگان و تظاهر به ديندارى و دانش و پارسايى، دستمايه او در اين عرصه بود. وى پس از عهدهدارى خلافت نيز اين سياست را پى گرفت و به فضل بن سهل دستور داد تا درباره زهد و تقوا و ديانت خليفه مطالبى نشر دهد و در ميان مردم تبليغ كند. «١» مأمون هر چند با كشتن برادرش به حكومت دست يافت ولى مشكلات تازهاى پيش رويش رخ نمود. علاوه بر آن كه ممكن بود از سوى برادر ديگرش مؤتمن و نيز ديگر بستگان پدرىاش مخالفتهايى عليه وى بشود. از اين جهت وى براى ادامه حكومتش نيازمند پايگاهى قوى بود.
گروههايى كه در عصر مأمون از نفوذ و موقعيّت سياسى و اجتماعى برخوردار بودند و خليفه مىتوانست روى آنها حساب كند عبارت بودند از ايرانيان، نژاد عرب و علويان.
سياست ستمگرانه و اجحافآميز مأمون نسبت به ايرانيان، ضدّيت و دشمنى دو گروه ديگر با اساس حكومت مأمون، زمينه همكارى آنان با خليفه عباسى را منتفى مىساخت و او را بر آن مىداشت تا براى بقاى خود چارهاى ديگر بينديشد.
انقلابها و شورشها پيدايش و گسترش انقلابها و شورشها عليه دستگاه خلافت عباسى از جمله عواملى بود كه بحران سياسى حكومت مأمون را شدّت بخشيده پايههاى آن را بيش از پيش متزلزل مىساخت. مهمترين اين شورشها و قيامها عبارت است از:
١- شورش نصر بن شبث كه از عربهاى متعصب بود و در ناحيه شمالى حلب عليه