خلاصه‌ دادخواهى حق مسلم هر فرد است و هر كسى مى‌تواند به منظور دادخواهى به دادگاههاى صالح رجوع كند؛ بدين منظور دادگاههاى عمومى و انقلاب ايجاد شده است.
با تأسيس اين دادگاهها در هر حوزه قضايى رسيدگى به كليه امور مدنى و جزايى و امور حسبيه با لحاظ قلمرو محلى با دادگاههاى مزبور خواهد بود و حاكم دادگاههاى عمومى در دعاوى نكاح و طلاق بايد از طرف رئيس قوه قضاييه اجازه مخصوص داشته باشد.
در مركز هر استان يا مناطقى كه رئيس قوه قضائيه تشخيص بدهد دادگاههاى انقلاب نيز تأسيس مى‌شود كه به جرايمى مثل اقدام مسلحانه و ترور، جاسوسى به نفع اجانب، قاچاق مواد مخدر و ... رسيدگى مى‌كند.
بعضى از دادگاهها نيز به جرايم قشر خاصى رسيدگى مى‌كنند؛ دادگاههاى نظامى، دادگاه انتظامى قضات و دادگاه ويژه روحانيت از جمله آنهاست.
هيأت منصفه نوعى تأسيس حقوقى است كه در رسيدگى به جرايم به صورت مستقل يا مشورتى در تصميم‌گيرى و آراى دادگاهها نقش قضايى دارد.
شرايط قاضى‌ الف- در فقه اسلامى:
١- بلوغ ٢- عقل ٣- عدالت ٤- مرد بودن ٥- مصونيت از ضعف حافظه ٥- اجتهاد ب- در قانون:
١- تابعيت ايران ٢- صحت مزاج، توانايى انجام كار و عدم اعتياد ٣- ايمان و عدالت ٤- طهارت مولد ٥- دارابودن اجتهاد، يا اجازه قضاوت‌ پرسش‌ ١- دادگاههاى انقلاب به چه جرايمى رسيدگى مى‌كنند؟ نام ببريد.
٢- دادگاههاى نظامى در نظام شاهنشاهى چگونه اداره مى‌شد؟
٣- رسيدگى به جرايم قاضى چگونه است و در كدام دادگاه رسيدگى مى‌شود؟
٤- نحوه رفتار با مجرمان بايد چگونه باشد؟
٥- شرايط قاضى در فقه اسلامى چيست؟