حاصل دو بيان حضرت(ع) آن است كه از دو راه يكى را بايد برگزيد:يا خورد و خواب و خشم و شهوت و دورى از ارزش‌ها و معنويت،دورى از راز و نياز،بى‌آن‌كه نم اشكى و انسى با خدا در ميان باشد و گامى از حد حيوانيت فرا نرفتن،و يا قدمى در وادى فضيلت‌هاى انسانى نهادن و از موهبت‌هاى خاص الهى كه مخصوص دل‌هاى پاك و روح‌هاى ارزش‌گرا است،بهره گرفتن. [١]

انسان اين ويژگى را دارد كه هر چه از لذايذ مادى و تنعم و ناز پروردگى برخوردارتر باشد،زمينه در او براى ضعيف،بى‌بار و عقيم شدن هنر انسانى و ارزش‌هاى دينى و معنوى بيشتر است.در حالى كه،پرهيز از دنيا و برخوردارى‌هاى مادىِ آن،گوهر انسان را جلا داده، گرايش‌اش به ارزش‌هاى انسانى را نيرومندتر مى‌سازد.امكان ندارد انسان فريفته ماديات و داراى روحيه مادى‌گرا باشد،آن‌گاه بتواند به سراغ ارزش‌هاى انسانى و معنوى رفته و شبستان وجود خود را با آن‌ها مزين سازد.انسانِ نمونه‌اى كه دنيا را رسوا نموده است،دنياگرايى شديد و«مستى نعمت»(سكر نعمت) را زمينه‌اى براى انتقام الهى دانسته مى‌فرمايد:«شما مردم عرب،آماج مصائبى هستيد كه نزديك است (به شما برسند).همانا از مستى‌هاى نعمت بترسيد و از بلاى انتقام بهراسيد.» [٢]

انسان اگر در فضاى معنوى تربيت نشود و از خويشتن خود مراقبت نكند،ارتباط و علاقه‌اش به اشيا،به وابستگى تبديل شده،«وسيله»به«هدف»دگرگون مى‌شود.«رابطه»به شكل«بند و زنجير»درمى‌آيد.حركت و تلاش و آزادى وى به توقف،رضايت و اسارت مبدل مى‌شود،و اين همان چيزى است كه نبايد در زندگى انسان تحقق يابد،زيرا برخلاف نظام تكاملى جهان،و از نوع نقص و نيستى است.اسلام،جهان مادى را شايسته اينكه كمال مطلوب بشر گردد،به رسميّت نمى‌شناسد،زيرا اولاً در جهان‌بينى اسلام،جهان ابدى و جاويدان در پى اين جهان مى‌آيد كه سعادت و شقاوت در آن،محصول كارهاى خوب و بد اين جهان است.ثانياً:مقام انسان و ارزش‌هاى عالى انسانى،برتر و والاتر از آن است كه وى خود را اسير و بردۀ ماديات اين جهان نمايد.از اين رو امام على(ع) بارها تذكر مى‌دادند كه دنيا خوب جايى است،البته براى كسى كه بداند اينجا قرارگاه نيست،گذرگاه است: «وَ لَنِعمَ دٰارُ مَنْ

[١] . مجموعه آثار، مرتضى،مطهرى،ج ١٦،ص ٥٣٧.
[٢] . نهج‌البلاغه، خطبه ١٥١.