مى‌كنند. در خانواده‌اى كه پدرى عصبانى، پرخاشگر، بدزبان يا مادرى مضطرب، وسواسى و افسرده وجود دارد، مسلماً در روحيه فرزندان اثر منفى مى‌گذارد. على (ع) مى‌فرمايند: «هر كس در مصدر تربيت قرار مى‌گيرد قبل از پرداختن به تربيت ديگران ابتدا بايد به تربيت خود بپردازد». خداوند در سوره تحريم فرموده است:

«ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً؛[١] اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد خودتان و خانواده‌تان را از آتش دوزخ حفظ كنيد».

رسول خدا (ص) مى‌فرمايند: «بهترين شما كسى است كه نسبت به خانواده‌اش نيك‌رفتارتر باشد و من نسبت به خانواده ام نيك رفتارتر هستم». در روايت داريم شخصى خدمت پيامبر (ص) آمد و از اينكه همسرش نماز نمى‌خواند به آن حضرت (ص) شكايت كرد. رسول خدا (ص) به او فرمودند: «ابتدا از نعمت‌هاى بهشتى براى همسرت بگو و از رابطه با خدا با او صحبت كن؛ ابتدا به او بشارت بده». شخص گفت: يا رسول الله من ابتدا او را تشويق كردم ولى نتيجه‌اى نگرفتم. پيامبر (ص) فرمودند: «او را از عذاب الهى بترسان و بگو اگر كسى يك نماز او عمداً ترك گردد اهل جهنم است». گفت: يا رسول الله (ص) درمورد عذاب الهى او را هشدار داده‌ام ولى فايده‌اى نداشته است. حضرت فرمود: «زن تو چه علتى دارد كه نماز نمى‌خواند؟» شخص گفت يا رسول‌الله زنم به من مى‌گويد، تو نماز بخوان تا من هم نماز بخوانم. در مصاحبه‌اى كه با دختر امام (ره) در يكى از برنامه‌اى راديو انجام شد، از ايشان سؤال شد: نحوه برخورد امام (ره) با نماز فرزندان خود چگونه بود؟ دختر امام فرمودند: هر وقت اذان مى‌گفتند آقاجون مهياى نماز بودند». الگوى والدين بسيار در تربيت مؤثر است. اينكه امام صادق (ع) فرمودند: «ديگران را با غير زبانتان به طرف خدا بخوانيد». روش الگويى يكى از مؤثرترين روش‌هاى تربيت است. بنابراين پدران و مادرانى كه به تربيت صحيح فرزندان خويش و سعادت دنيوى واخروى آنها علاقه دارند، بايد ابتدا رفتارشان را اصلاح كنند و خودشان را به صورت بهترين الگو درآورند تا فرزندانشان از آنها تقليد نمايند و درس زندگى بياموزند. چنانچه رفتار والدين بد باشد نبايد از كودكانشان انتظار داشته باشند كه خوب پرورش يابند، زيرا كودكان غالباً از رفتار بد آنها تقليد مى‌كنند و بد تربيت خواهند شد. والدين در صورتى مى‌توانند فرزندان خويش را با تربيت اسلامى و مقيّد به ضوابط شرعى پرورش دهند كه خودشان نيز در محيط خانواده و در حضور فرزندان به انجام وظايف دينى و رعايت اخلاق نيك اسلامى ملزم باشند، و از ارتكاب گناه خوددارى كنند. يكى از مسائل مهم در اين اصل بين قول و عمل مربى نبايد تعارض وجود داشته باشد. اگر مربى، خود، به آنچه مى‌گويد، عمل كند، متربى، راه خود را به خوبى مى‌شناسد و از رفتار مربى سرمشق مى‌گيرد و گفتارش را مؤيد رفتار مربّى محسوب مى‌دارد. اما چنانچه در بين گفتار و رفتار او تفاوت و دوگانگى مشاهده كند، سرگردان خواهد شد، نمى‌داند از گفتار مربى پيروى كند يا از رفتار او. يا به طور كلى سلب اعتماد مى‌كند. يا اينكه رفتارش را ترجيح مى‌دهد و پيروى مى‌نمايد، اما به هر حال گفتارش از اعتبار ساقط مى‌شود. امام صادق (ع) دراين‌باره مى‌فرمايند: «چنانچه عالم به علم خود عمل نكند مواعظ او با سرعت از قلب‌ها زايل ميشود چنانچه باران از جاى صاف و صيقلى مى‌لغزد و زايل مى‌گردد».

مكن دراين چمنم سرزنش به خودرويى‌

چنانچه پرورشم مى‌دهند مى‌رويم‌