ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٧ - دعا از نگاه امير مؤمنان (ع)
را فراهم مىنمايد.
در اين آيه كريمه از مؤمنان خواسته شده كه به دنبال اسباب و وسايل قرب الى الله رفته، از وسايل قرب استفاده كنند.
دعا از نگاه امير مؤمنان (ع)
اميرالمؤمنين (ع) دو، سه فصل در خطبه شريفه ١١٠ نهجالبلاغه راجع به توسل و وسايل قرب سخن گفته و راهها و بابهاى توسل و توجه و ذكر و انس را براى سالكان راه و بندگان جوياى فلاح بيان فرموده است. در بند نخست آن حضرت حدود دوازده مورد از كارهاى اعتقادى و عملى اسلام را به عنوان وسيله بيان مىفرمايد:
الف) بهترين وسايل توسل: همانا بهترين وسيلهاى كه توسلكنندگان به خداوند، به واسطه آن به قرب خداوند متعال توسل مىجويند، ايمان به خداوند و به رسول اكرم و جهاد در راه خداست كه قله رفيع اسلام است. و كلمه اخلاص و توحيد كه خميرمايه فطرى انسان است. و اقامه نماز كه نشانه ملت اسلام است. و پرداخت زكات كه تكليف واجب الهى است و روزه ماه رمضان كه سپرى است از آتش جهنم، و حج خانه خدا و عمره كه فقر را برطرف مىكنند و گناهان را مىريزند. و صله رحم است كه موجب افزايش مال و طولانى شدن عمر مىگردد. و صدقه پنهانى است كه گناهان را مىپوشاند. و صدقه آشكار كه مرگ ناگهانى را دفع مىكند. و انجام كارهاى نيك است كه از سقوط در مهالك انسان را نجات مىبخشد.
ب) ذكر خدا و سنت پيامبر (ص): در ذكر خداوند متعال فرو رويد همانا آن بهترين ذكر است. و در آنچه خداوند به آن با تقوى وعده فرموده اشتياق پيدا كنيد زيرا وعده خداوند صادقترين وعدههاست. و به هدايت پيامبر اكرم (ص) اقتدا كنيد زيرا برترين و بهترين هدايتهاست. و از سنتهاى پيامبرتان (ص) پيروى كنيد كه همانا هدايتگرترين و بهترين سنتهاست.
ج) قرآن، زيباترين سخن: قرآن را بياموزيد همانا بهترين سخن است و درآن عميق بينديشيد كه بهار دلهاست. و به نور آن طلب شفا نماييد كه قرآن شفاى سينههاست و آن را نيكو تلاوت كنيد كه بهترين و نافعترين قصههاست.
آرى قرآن شافع و مشفع است. و فرداى قيامت شفاعت مىكند.[١]
فرداى قيامت منادى رب عزت نداى مىدهد، هر كسى هر عملى كرده گرفتار عمل و نتايج عمل خويش است و بايد پاسخگو باشد، جز آنان كه در كشتزار عمر از حارثان و كشتزاران و باغبانان قرآن كريم باشند، آرى آنان كه قرآن كِشته باشند. قرآن درو مىكنند و پيروز و سعادتمند هستند.
چنانكه در سخن اميرالمؤمنين (ع) آمده است:
«همانا جهاد بابى از ابواب بهشت است كه خداوند آن را براى خواص اولياى خود گشوده است»[٢]. در دعاى شريف ماه مبارك رمضان نيز امام سجاد (ع) مىفرمايد: «خدايا تو راههايى براى تقرب بندگانت قرار دادهاى تا از آن راهها خود را به قرب و جوار رحمت حق واصل نمايند. و يكى از آن راهها ماه مبارك رمضان است كه ماه صيام و اسلام و طهارت و پاكى و پاكيزگى و تلخيص از زشتىها و ماه قيام لله است. ماهى كه خداوند درآن ماه قرآن را براى هدايت انسانها و آيات بينات براى هدايت و فرقان بين حق و باطل قرار داده است». آنگاه امام (ع) به تفصيل راجع به ابعاد ماه شريف رمضان المبارك و آثار و بركات آن مىپردازد. كه اميد است خداوند متعال به همه ما توفيق قدرشناسى از اين باب رحمت بزرگ الهى را همه ساله نصيب بفرمايد.
در دعاى اول صحيفه سجاديه نيز كه «دعاى حمد» است، امام سجاد (ع) به ابواب ديگر از جمله باب معرفتالله و معرفت حمد و عنايات پروردگار متعال نسبت به بندگان پرداختهاند. و از جمله بابهاى رحمت و حمد، باب توبه و بازگشت از گناهان و شمول عنايات ربانى بر تائبان است. كه نشان از فضل و كرم ذات مقدس پروردگار و لطف و عنايت او بر بندگان دارد. و اگر نبود قطعاً ما هلاك مىشديم. و البته يكى از شاهراههاى هدايت و قرب و امتنان حضرت حق بر بندگان وجود مبارك حضرت ختمى مرتبت محمدبن عبدالله (ص) و خاندان پاك و مطهر اوست كه در اينجا به دعاى دوم صحيفه مباركه، دعا و صلوات بر ذات مقدس آن بزرگوار است مراجعه شود.
در آيه شريفه ٥٦ و ٥٧ سوره مباركه اسرا نيز چنين آمده:
«كسانى را كه آنان مىخوانند، خودشان وسيلهاى (براى تقرب) به پروردگارشان مىجويند، وسيلهاى هرچه نزديكتر و به رحمت او اميدوارند و از عذاب او مىترسند، چرا كه عذاب پروردگارت، همواره در خور پرهيز و وحشت است».
مفسران درباره اين آيه كريمه بيانات گوناگونى دارند كه در جاى خودش بايد جستجو شود ليكن بعيد نمىنمايد كه آيه شريفه، اشاره به كليه وسايل و وسايط فيض داشته باشد و اينكه همه آنهايى را كه ايشان (و انسانها) مىخوانند به غلط يا درست، همه عبداللهاند و خود دنبال كسب فيض هستند. و دنبال وسايط رحمت و شفاعت و اوليا و فرشتگان و مقربانى كه به عنوان وسايل فيض خوانده مىشوند.
١. خود دنبال مراتب قرب بيشتر و عبوديت و خضوع