دعا و توسل دو مفهوم عميق و دو اصل ريشه‌دار در فرهنگ اسلامى و معارف آسمانى و از نيازهاى فطرى انسان‌ها بلكه موجودات ديگر عالم است. دعا كليد فتح و سلاح مؤمن و وسيله نجات است. در قرآن كريم بر مفهوم بلند دعا فراوان تأكيد و عنايت شده و از مؤمنان خواسته شده كه دعا را در كليه حالات و احوال فراموش نكنند.

خطاب و نداى‌ «ادْعُونِيأَسْتَجِبْ لَكُمْ‌؛ [مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم.][١]» براى هميشه تاريخ و همه جان‌هاى تشنه و دل‌هاى عاشق و گوش‌هاى شنوا و زبان‌هاى اهل دعا ندايى دل‌پسند و دلنشين و جان‌بخش است و در انسان‌ها روح اميد و نشاط را زنده مى‌كند و مايه بيدارى و حيات مى‌گردد. و سخن:

«اگر دعاى شما نباشد خداوند هرگز به شما عنايت و اعتنا نخواهد فرمود».[٢]

نيز درس بزرگ و آموزنده ديگرى است كه از غفلت‌ها و جهالت‌ها و غرورها و خودفراموشى‌ها برحذر مى‌دارد.

دعا مخ عبادت و جوهره عبوديت است.

در سيره نبى اكرم و ائمه هدى (ع) درس‌هاى فراوانى در اين‌باره نهفته است كه لازم است نسبت به آن توجه جدى مبذول گردد.

از آن جمله وسيله قرار دادن پيامبر و اهل‌بيت (ص) است. دراين‌باره به جملاتى از دعاى عرفه امام حسين (ع) كه خود از بهترين و عميق‌ترين دعاها و مناجات‌ها است اشاره مى‌كنيم:

«بار پروردگارا، در اين شامگاه و شبى كه آن را شرافت داده‌اى و عظيم قرار داده‌اى به وسيله پيامبرت محمد (ص) و رسولت و برگزيده‌ات از ميان خلق و امين تو بر وحى كه بشارت‌دهنده و هشداردهنده است، و چراغ روشن هدايت است كه او را بر مسلمانان نعمت دادى و رحمت بر عالميان قرار دادى؛ به وسيله اين پيامبر به تو توجه نموده و توسل مى‌جوييم و آن وجيه در پيشگاه تو را شفيع و وجه و وسيله توجه به سوى تو قرار مى‌دهيم».

روشن است كه امام (ع)، پيامبر اكرم و و آل پاك مصطفى (ع) را وسيله توجه و توسل، معرفى نموده، شاه‌راه سعادت را در احياى راه و ياد ايشان و اطاعت از آن بزرگواران مى‌داند.

امام سجاد (ع) نيز در دعاى ٤٧ صحيفه نورانى سجاديه مى‌فرمايد:

«پروردگارا، بر محمد و آل محمد (ص) و بر پاكان از آن بزرگوار درود بفرست بر پاكيزگان از آل پيامبر (ص)- هم آنان كه ايشان را براى امر خود برگزيده‌اى و امر ولايت و دين و بندگان خود را به ايشان داده‌اى- و ايشان را خزانه علم خود، و وسيله تقرب به سوى خود و سلوك به سوى رضوانت قرار داده‌اى».

توسل به معنى تهيه وسيله دو بار در قرآن آمده است؛ يكى در آيه ٣٥ سوره مائده و ديگرى در آيه ٥٦ و ٥٧ سوره اسراء.

در سوره مائده مى‌فرمايد:

«اى گروه مؤمنان پرهيزكارى و تقواى الهى را پيشه سازيد و در راه تقرب الى الله وسيله طلب كنيد و در راه خداوند مجاهدت كنيد، باشد كه رستگار شويد».

در اين آيه شريفه به پنج مطالب كليدى اشاره شده است:

١. مؤمنان بايد چنين باشند و لازمه ايمان آن است كه اين اصول را رعايت كنند.

٢. تقوا پيشگى و پرهيزكارى كه لازمه ايمان و ثمره ايمان است.

٣. براى قرب به سوى خدا وسيله طلب كنيد و وسيله لازم را جست‌وجو نماييد.

٤. در راه خداوند مجاهدت و فداكارى كنيد.

٥. انجام دستورات ياد شده زمينه فلاح و رستگارى شما