در بحبوحه اين ايام، نامه‌اى از لندن رسيد كه مرا بى‌درنگ، به مسافرت شهرهاى مقدس كربلا و نجف- قبله آمال شيعيان و مركز علم و روحانيت- مجبور مى‌كرد. قبلًا به عنوان مقدمه، اشاره‌اى هر چند كوتاه به سابقه تاريخى اين دو شهر مقدس مى‌كنم.

اهميت شهر نجف با دفن حضرت على (ع)- نخستين امام شيعه و چهارمين خليفه مسلمين- آغاز مى‌شود، و از آن تاريخ پيوسته رو به آبادى و گسترش نهاده است. هنگام شهادت على (ع) نجف سرزمينى در ٦ كيلومترى مركز خلافت يعنى كوفه بوده، و پياده يك ساعته اين مسافت را مى‌توان پيمود. پس از شهادت حضرت على (ع)، دو فرزندش حسن و حسين (ع)، جسد او را پنهانى به اين نقطه دوردست كه اكنون نجف نام دارد آوردند و شبانه دفن كردند. اكنون نجف يكى از بزرگ‌ترين شهرهاى بين‌النهرين و به مراتب از كوفه آبادتر است. در اين‌جا حوزه علميه تشيع قرار دارد، و علماى بسيارى از سراسر بلاد اسلام، در شهر نجف رحل اقامت افكنده‌اند. بازارها، مدارس و خانه‌هاى آن، همه ساله افزايش مى‌يابد. علماى شيعه از احترام ويژه‌اى برخوردارند. خليفه عثمانى كه در استانبول اقامت دارد، بنا بر دلايل زير پاس خاطر ايشان را هميشه نگه مى‌دارد:

١. پادشاه ايران پيرو مذهب شيعه است و احترام امپراتور عثمانى از علماى نجف، سبب تحكيم علايق و روابط دوستانه ايران و تركيه خواهد بود. و در نتيجه از برافروختن آتش جنگ، بين دو كشور جلوگيرى خواهد نمود.

٢. عشاير بسيارى در اطراف نجف زندگى مى‌كنند كه همگى مسلح و پيروان متعصب علما و مراجع شيعه‌اند. اينان با وجودى كه اسلحه و آموزش نظامى ندارند و با زندگى عشيره‌اى خو گرفته‌اند، معذلك اهانت به علما را تحمل نمى‌كنند، و در صورتى كه از سوى عثمانى‌ها نسبت به علما بى‌احترامى شود، همگى بر ضدعثمانى‌هاى سنى مذهب متحد خواهند شد و سر به شورش برخواهند داشت. از اين رو، عاقلانه نخواهد بود كه خلافت استانبول خود را با چنين مخاطره‌اى روبه‌رو سازد.

٣. علماى شيعه در سراسر عالم تشيع مرجعيت تام دارند؛ در سرزمين‌هاى هند، آفريقا و نقاط ديگر، اگر كوچك‌ترين بى‌حرمتى از سوى عثمانى‌ها به ايشان‌