الزاماً وكلاى ائمه (ع) از ميان اصحاب عالم ائمه برگزيده نمى شدند چون افرادى از اصحاب ائمه وجود دارند كه بسيار عالم بوده اند ولى نامشان به عنوان وكيل ذكر نشده است. به عنوان نمونه در عصر امام صادق (ع) شايد يكى از برجسته ترين اصحاب «زرارة بن اعين» است ولى نام او به عنوان وكيل ذكر نشده است. در آن زمان هم مثل امروزه وكالت يك حالت اجرايى داشته نه عملى. وكيل ايجاد كننده خط ارتباطى (شيعيان) با امام بوده است. البته منافاتى ندارد كه فردى وكيل امام باشد؛ و عالم هم باشد مانند «مفضل بن عمر» كه وكيل امام جعفر صادق (ع) و امام موسى كاظم (ع) بوده است، يا «يونس بن عبدالرحمن» كه حتى امام بعضى از شيعيان را به ايشان ارجاع مى داد تا مسائل خود را از ايشان بپرسند و يا «عبدالرحمن بن حجاج» كه وكيل زمان امام جعفر صادق (ع) تا امام جواد (ع) مى باشد. اما در وكالت، امام به دنبال توانايى اجرايى و قدرت مخفى كارى افراد است. براى مثال در مورد «حسين بن روح نوبختى» وقتى او به واسطه نائب دوم به عنوان نائب حضرت انتخاب مى شود، مردم به يكى از رجال برجسته شيعه در آن عصر مى گويد با توجه به جايگاه علميتان چرا شما انتخاب نشديد و ايشان مى فرمايد؛ آنها خودشان بهتر مى دانند چه كسى را انتخاب كنند و مى گويد اگر امام عصر زير عباى حسين بن روح پنهان شده باشد و او را با قيچى تكه تكه كنند عباى خود را كنار نمى زند كه ايشان را نشان بدهد، ولى معلوم نيست من چنين توانايى داشته باشم و اين مطلب نشان مى دهد كه يكى از مهم ترين ويژگى ها قدرت پنهان كارى است.

قدرت برقرار كردن ارتباط با مردم يكى ديگر از ويژگى هاى وكلاست. با توجه به مقدمه اى كه عرض شد نبايد انتظار داشته باشيم وكلا در مناطق شيعه نشين نقش علمى ايفا كرده باشند بلكه ايشان بيشتر نقش اجرايى داشته اند، البته احتمال دارد جواب سؤالاتى را كه مى دانسته اند پاسخ دهند و نقش ارتباطى داشته اند؛ به اين صورت كه سؤالات را به صورت مكتوب يا شفاهى به امام مى داده اند و جواب را باز مى گردانده اند. يا وجوهات شرعى را دريافت مى كرده اند و پاسخ امام را به مردم مى رسانده اند.

\* لطفاً در مورد نقش نمايندگان امام (ع) در امور مالى توضيح بفرماييد.

يكى از مهم ترين نقش هاى وكلا نقش مالى آنهاست. اين نقش آنقدر مهم است كه بعضى تنها وظيفه سازمان وكالت را اين نقش دانسته اند. چون در اين زمان شيعه بايد واجبات مالى خود را ادا مى كرده است؛ زكات، خمس، نذورات و صدقات بايد تحت يك سازماندهى جمع آورى مى شده است تا در مسير خود مصرف شود. يكى از بزرگان مى فرمودند حضرت امام صادق (ع) يك مؤسسه خيريه تشكيل داده بودند و مسئولش يكى از وكلا به نام مفضل بن عمر بود و امام به او فرموده بود هر جا بين شيعيان اختلافى وجود داشت كه با اين مال مى توان آن را حل كرد، با اين‌