پيش تر به اثبات رسيد كه پيامبران، امامان، عالمان بيدار و مؤمنان حق جو و به طور كلى، هركس كه به گونه اى از حقوق خويش محروم شده و زمينه بالندگى و شكوفايى نيافته است، در شمار مستضعفان قرار دارند. اينان كه همواره در راستاى تحقّق آرمان هاى حق و نابودى باطل در تكاپويند و بخشى از آنان دست كم حق ستيز نبوده اند، مصداق هاى حق به شمار مى آيند و مشمول وعده هاى الهى مى شوند.

نويد پيروزى مستضعفان‌

قوانين حاكم بر نظام آفرينش و سنّت هايى كه بر تاريخ و جوامع حاكم است، همواره همه پديده ها از جمله انسان و جامعه انسانى را به سوى رشد و كمال رهنمون مى شوند. مستضعفان مؤمن كه برترين رويكرد را درباره اين قوانين برگزيده اند و نظام فكرى، اعتقادى و عملى شان با سنّت هاى هستى هماهنگى دارد و پيوسته در تكاپوى رسيدن به هدف هاى بلندى هستند كه خداى سبحان براى انظام آفرينش ترسيم كرده است، اين استحقاق را دارند كه با بهره گيرى از دستورها و سنت هاى الهى، مراحل رشد و تكامل را گذرانده و به قلّه سعادت برسند. در اين راستا قرآن كريم به آنان اين گونه بشارت مى دهد:

و مى خواهيم بركسانى كه در زمين، فرودست شدند، منّت نهيم و آنان را پيشوايان مردم گردانيم و ايشان را وارث زمين كنيم و در آن سرزمين فرمانروايى شان دهيم.[٥]

واژگان «نريد» [مى خواهيم‌] و «نمنّ» [منت نهيم‌] و «نجعل» [گردانيم‌] در [آيه در] قالب فعل مضارع و داراى معناى استمرار و به صورت يك قانون كلى و فراگير بيان شده اند، تا چنين پندارى پيش نيايد كه اين نويد پيروزى ويژه مستضعفان بنى اسراييل در سرزمين مصر است.[٦]

و به يقين خدا به كسى كه دين او را يارى مى كند، يارى مى دهد.[٧]

چنانچه خدا به كسى يارى رساند، پيروزى او قطعى است. پس در واقع، اين آيه شريفه نويد پيروزى به مستضعفان است.

در آيه ديگر مى خوانيم:

و اگر مؤمنيد، سستى مكنيد و غمگين مشويد كه شما برتريد.[٨]

همچنين مى فرمايد:

خدا به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند، وعده داده است كه حتماً آنان را در اين سرزمين جانشين خود قرار دهد؛ همان گونه كه كسانى را كه پيش از آنان بودند، جانشين خود قرار داد.[٩]

در شأن نزول اين آيه آمده است:

پيامبر و اصحابش در مكّه حدود ده سال، مردم را مخفيانه به سوى خدا فرامى خواندند، بدون اينكه درباره مبارزه مسلّحانه سخنى بگويند. تا اينكه فرمان الهى مبنى بر هجرت مسلمانان به مدينه صادر گرديد. پس از هجرت و تشكيل نظام اسلامى، مسلمانان از سوى خدا به نبرد مسلّحانه با دشمنان مأمور شدند. به خاطر ترس از دشمن ناچار بودند در طول شبانه روز مسلّح باشند. اين موضوع براى مسلمانان سخت و طاقت فرسا بود. از اين رو، يكى از آنان نزد پيامبر آمده و پرسيد: يا رسول الله! آيا ما براى هميشه بايد در حالت وحشت به سر ببريم؟ آيا روزى فرا خواهد رسيد كه ما به امنيت رسيده و سلاح هاى خود را كنار بگذاريم.؟ پيامبر فرمود: اين وضعيت ديرى نمى پايد و پس از مدت زمانى شما آرامش و امنيّت خود را باز خواهيد يافت و اسلحه ها را از خويشتن دور خواهيد كرد.[١٠]

بنابراين، قرآن درباره پيروزى نهايى مستضعفان بشارت هايى داده است، ولى اين نويدها به شرايطى وابسته است.

نمونه هايى از پيروزى مستضعفان‌

يكى از سنت هاى الهى، پيروزى مستضعفان بر مستكبران است. قرآن كريم در آيات گوناگونى، نمونه هايى از پيروزى هاى مستضعفان و عوامل پديد آورنده آنها را بيان داشته است:

موسى به قوم خود گفت: از خدا يارى جوييد و پايدارى ورزيد. كه زمين از آن خداست؛ آن را به هركس از بندگانش كه بخواهد، مى دهد و فرجام نيك براى پرهيزكاران است. و به آن گروهى كه پيوسته تضعيف مى شدند، بخش هاى باختر و خاورى زمين را- كه در آن بركت قرار داده بوديم- به ميراث عطا كرديم. و به پاس‌