قبول همه نيست. كار انبياء هم مورد قبول همه نبوده است، لكن انبيا به وظايفشان عمل كردند و قصور در آن كارى كه به آنها محول شده بود نكردند، گر چه مردم اكثرا گوش ندادند به حرف انبيا، ما هم آن چيزى كه وظيفه مان هست عمل مى كنيم و بايد بكنيم گر چه بسيارى از اين عمل ناراضى باشند يا بسيارى هم كارشكنى بكنند.»[١]

جانمايه تفكر امام راحل قدس سره و موضوعى كه همواره، چه در نظر و چه در عمل، مد نظر ايشان بود، عمل به وظيفه و اداى تكليف الهى است و همين موضوع است كه ديدگاه ايشان در باب انتظار فرج را از ساير ديدگاهها متمايز مى سازد.

براى درك بيشتر برداشتى كه حضرت امام قدس سره از موضوع انتظار داشتند لازم است كه ساير برداشتها نيز دركنار اين برداشت مورد مطالعه قرار گيرند، از اين رو در اينجا ديدگاههاى متفاوتى را كه در موضوع انتظار فرج ابراز شده است، از زبان امام راحل نقل مى كنيم تا تفاوت ديدگاه حضرت امام از ساير ديدگاهها بخوبى روشن شود:

برداشتهاى متفاوت ازموضوع انتظار فرج‌

رهبر فقيد انقلاب اسلامى در يكى از بيانات خود برداشتهاى متفاوتى را كه از موضوع «انتظار فرج» شده است دسته بندى كرده و به شرح زير مورد نقد و بررسى قرار مى دهند:

١. اولين ديدگاه در باب موضوع «انتظار فرج»، كه حضرت امام به طرح آن مى پردازند، ديدگاه كسانى است كه تكليف مردم در زمان غيبت را تنها دعا براى تعجيل فرج حضرت حجت (ع) مى دانند:

«بعضى ها انتظار فرج را به اين مى دانند كه در مسجد، در حسينيه و در منزل بنشينند و دعا كنند و فرج امام زمان (ع) را از خدا بخواهند. اينها مردم صالحى هستند كه يك همچو اعتقادى دارند. بلكه بعضى از آنها را كه من سابقا مى شناختم بسيار مرد صالحى بود، يك اسبى هم خريده بود، يك شمشيرى هم داشت و منتظر حضرت صاحب (ع) بود. اينها به تكاليف شرعى خودشان هم عمل مى كردند و نهى از منكر هم مى كردند و امر به معروف هم مى كردند، لكن همين، ديگر غير از اين كارى ازشان نمى آمد و فكر اين مهم كه يك كارى بكنند نبودند.»[٢]

٢. ديدگاه دومى كه حضرت امام بدان اشاره مى كنند بسيار شبيه به ديدگاه اول است با اين تفاوت كه در ديدگاه دوم به طور كلى وظيفه اى كه هر فرد مسلمان نسبت به جامعه خود دارد به فراموشى سپرده شده و حتى از امر به معروف و نهى از منكر هم غفلت شده است:

«يك دسته ديگرى بودند كه انتظار فرج را مى گفتند اينست كه ما كار نداشته باشيم به اين كه در جهان چه مى گذرد، بر ملتها چه مى گذرد، بر ملت ما چه مى گذرد، به اين چيزها ما كار نداشته باشيم، ما تكليفهاى خودمان را عمل مى كنيم، براى جلوگيرى از اين امور هم خود حضرت بيايند ان شاءالله درست مى كنند. ديگر ما تكليفى نداريم، تكليف ما همين است كه دعا كنيم ايشان بيايند و كارى به كار آنچه در دنيا مى گذرد يا در مملكت خودمان مى گذرد نداشته باشيم. اينها هم يك دسته اى، مردمى بودند كه صالح بودند.»[٣]

امام راحل قدس سره در ادامه بياناتشان به نقد و بررسى دو ديدگاه يادشده پرداخته و مى فرمايند:

«ما اگر دستمان مى رسيد قدرت داشتيم بايد برويم تمام ظلمها و جورها را از عالم برداريم، تكليف شرعى ماست منتها ما نمى توانيم، اين كه هست اين است كه حضرت عالم را پر مى كند از عدالت، نه شما دست برداريد از اين تكليفتان، نه اين كه شما ديگر تكليف نداريد.»[٤]

٣. سومين برداشت از مفهوم انتظار فرج، كه در بيانات حضرت امام بدان اشاره شده است، برداشت كسانى است كه به استناد رواياتى كه در آنها آمده است حضرت قائم، ارواحناله الفداه، زمانى ظهور مى كنند كه دنيا پر از فساد و تباهى شده باشد، مى گويند ما نبايد در زمان غيبت با انحرافها و مفاسدى كه در جامعه وجود دارد كارى داشته باشيم، بلكه بايد جامعه را به حال خود بگذاريم تا به خودى خود زمينه ظهور حضرت فراهم شود: «يك دسته اى مى گفتند كه خوب! بايد