تفكّر، سير ميان حقّ و باطل است. دريافتى كلّى درباره هستى. معرفتى درباره عالم و آدم؛ همان كه بسان روحى، اساس همه فرهنگ‌ها و به تبع آن، همه تمدّن‌ها مى‌شود. واضح است كه هر تاريخى، فرهنگ و تمدّنى دارد و باطن هر تمدّنى، فرهنگ است و تفاوت تمدّن‌ها در ديدگاه كلّى ويژه‌اى است كه بنيادش را پى‌ريزى كرده است و دريافت‌هايى كه درباره هستى، مبدأ و معاد و تعريفى كه از انسان عرضه داشته است و در مجموع تفاوت و تمايز آنها به ذاتشان برمى‌گردد.[١]

از ابتداى خلقت تاكنون بشر شاهد نزاع ميان دو جبهه حقّ و باطل بوده است و اين نزاع و اختلاف پيش مى‌رود تا به نقطه اوج خود كه رويارويى تمام جبهه حق (حضرت مهدى (ع)) با تمام جبهه باطل است، برسد و در آن زمان، امام زمان (عج) جهان را سرشار از حقّ كرده و به تعبير قرآن مجيد، زمين به نور پروردگارش روشن شده و بشر طعم حيات دينى را خواهد چشيد. ان‌شاءالله‌

اين سير، همواره بر جوامع اثر گذار و عواملى در سقوط و ظهور تمدّن‌ها مؤثّر بوده است. اين دلايل را قرآن كريم به چهار دسته تقسيم مى‌كند:

١. عدالت و بى‌عدالتى؛ ٢. اتّحاد و تفرّق؛ ٣. اجرا يا ترك امر به معروف و نهى از منكر؛ ٤. فسق و فجور و فساد اخلاق.

دوستان موعودى، براى مطالعه بيشتر در زمينه مباحث مطرح شده در اين شماره از نشريه موعود كه به طور عمده به موضوع ظهور و سقوط تمدّن‌ها پرداخته است، مى‌توانند به كتاب‌هاى زير مراجعه كنند:

١. «جامعه و تاريخ»؛ از مجموعه كتاب‌هاى مقدّمه‌اى بر جهان‌بينى اسلامى استاد شهيد مرتضى مطهرى (اين كتاب توسط نشر صدرا به چاپ رسيده است.)؛

٢. «قيام و انقلاب مهدى (ع) از ديدگاه فلسفه تاريخ»؛ اثر استاد مرتضى مطهرى؛

٣. «تفكّر، فرهنگ و ادب»؛ تمدّن استاد اسماعيل شفيعى سروستانى (اين كتاب توسط انتشارات هلال چاپ شده كه دوستان علاقه‌مند مى‌توانند آن را از مؤسّسه موعود تهيّه نمايند.)؛

٤. «جامعه و تاريخ از ديدگاه قرآن»؛ اثر آيت‌الله مصباح يزدى (اين كتاب در ادامه سلسله دروس تفسير موضوعى آيت الله مصباح است. اين بحث به همّت آقاى مصطفى ملكيان تحقيق و تنظيم شده است و شركت چاپ و نشر بين الملل وابسته به سازمان تبليغات اسلامى اين كتاب را براى پنجمين بار در سال ١٣٨٨ به چاپ رسانده است. اين اثر را مى‌توانيد در پايگاه اطّلاع رسانى آيت‌الله مصباح نيز مشاهده نماييد.)

٥. «ظهور و سقوط تمدّن‌ها»؛ نوشته آقاى على كرمى كه توسط نشر مرتضى در قم به چاپ رسيده است.

پى‌نوشت:

[١]. شفيعى سروستانى، اسماعيل، تفكّر، فرهنگ و ادب، تمدّن، ص ١٠.