سجايا و مكارم اخلاقى امام مهدى (ع) را دو گونه مى‌توان توصيف كرد: نخست، بر اساس آيات و رواياتى كه در توصيف پيامبر گرامى اسلام (ص) وارد شده‌اند؛ زيرا آن حضرت از نظر ويژگى‌هاى اخلاقى نيز شبيه‌ترين مردم به حضرت ختمى مرتبت (ص) است. دوم، بر اساس رواياتى كه به طور خاص به توصيف سجاياى اخلاقى آن حضرت پرداخته‌اند.

قرآن كريم در آيات متعدّدى به توصيف پيامبر خاتم (ص) پرداخته و آن حضرت را به دليل ويژگى‌هاى برجسته و منحصر به فردش ستوده است كه از آن جمله مى‌توان آيات زير را برشمرد:

١. خداوند كريم، ويژگى نرم‌خويى پيامبر اكرم (ص) را يادآور شده است و مى‌فرمايد اگر چنين نبودى، مردم از پيرامون تو پراكنده مى‌شدند:

پس با بخشايشى از [سوى‌] خداوند، با آنان نرم‌خويى ورزيدى و اگر درشت‌خويى سنگ‌دل مى‌بودى، از دورت مى‌پراكندند ....[١]

٢. در آيه‌اى ديگر، خداوند متعال به دل‌سوزى، احساس مسئوليت، خيرخواهى و مهر و محبّت بى‌پايان رسول خاتم (ص) نسبت به امّتش اشاره كرده است و مى‌فرمايد:

بى‌گمان، پيامبرى از [ميان‌] خودتان نزد شما آمده است كه هر رنجى ببريد، بر او گران است. بسيار خواستار شماست؛ با مؤمنان، مهربانى بخشاينده است.[٢]

٣. يكى ديگر از آيات قرآن، به رحمت بودن پيامبر اكرم (ص) براى همه جهانيان توجّه كرده است و مى‌فرمايد: «و تو را جز رحمتى براى جهانيان نفرستاده‌ايم».[٣]

٤. خداوند در آيه ديگرى از قرآن در مقام ستايش خلق و خوى بى‌نظير پيامبر اسلام (ص) مى‌فرمايد: «و به راستى، تو را خويى است سترگ».[٤]

با توجّه به آنچه گذشت، مى‌توان گفت خاتم اوصيا نيز چون‌