جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٩ - چگونه اشعار حافظ را معنا كنيم؟

٥. از اين گذشته، اين گونه نيست كه اين سرى واژه ها براى اوّلين بار و تنها در ديوان حافظ مطرح شده باشد، بلكه قبل و بعد از او در ديوان ها و شعر فارسى و عربى مطرح بوده و هست و سرايندگان اين اشعار گاه صريح تر از ديوان حافظ كه سراسر غزل است و مبتنى بر اشاره، به بيان مقصود خود از اين الفاظ پرداخته‌اند. از معروف‌ترين اين آثار، منظومه «گلشن راز» سروده شيخ محمود شبسترى است كه به خصوص در ابيات پايانى آن به تفسير اين اصطلاحات پرداخته است، و نيز ساقى نامه‌هاى گوناگون عرفانى، از جمله ساقى نامه خود خواجه در آخر ديوانش، كه در اين باره سروده شده است. براى نمونه به برخى ابيات ساقى نامه «رضىّ الدين ارتيمانى» اشاره مى كنيم:

[١]. همان، غزل ١١٠.

[٢]. همان، غزل ٦٩.