ترجمه ثواب الأعمال و عقاب الأعمال شيخ صدوق - حسن زاده، صادق - الصفحة ٦ - مقدمه مترجم
آنان از هفتاد محدّث ديگر نيز حديث نقل كرده است. بنا بر اين او صدها استاد روايتى داشته است كه از طريق آنان سندهاى خود را تا صاحبان كتب اوّليّه و اصول اربعمائه، به ائمّه اطهار عليهم السّلام رسانده است. در «دائرة المعارف بزرگ اسلامى» آمده است:
«بررسى اسناد روايات ابن بابويه، نشان مىدهد كه در ميان حدود ٢٥٠ استاد شناخته شده خود بيش از همه از پدرش و ابن وليد استفاده كرده و تحت تأثير آنها بوده است».[١] امّا در باره شاگردان ايشان بايد گفت خيلىها از محضر ايشان بهرهمند شدهاند كه در بعضى از كتابها نام بيست و هشت نفر آنان را كه معروف بودهاند نوشتهاند[٢] كه ما هشت نفر از آنها را معرفى مىكنيم: ١- شيخ مفيد ٢- حسين بن على (برادر شيخ صدوق) ٣- خزّاز قمى (مؤلف كفاية الأثر) ٤- على بن احمد (پدر شيخ نجاشى) ٥- حسن غضائرى ٦- جعفر بن حسين قمى (استاد شيخ طوسى) ٧- حسن بن حسين قمى (برادرزاده شيخ صدوق) ٨- ابو جعفر محمد دوريستى.
امّا تأليفات شيخ صدوق رحمة اللَّه عليه كه حدود سيصد اثر براى ايشان برشمردهاند بسيار پرمحتوا و ابتكارى و متنوّع است و آنچه كه در باره آثار شيخ صدوق بايد مورد بررسى قرار گيرد اين نكته است كه كداميك از آن آثار سيصدگانه اكنون موجود است و كداميك دستخوش حوادث روزگار شده و اثرى از آنها نيست و همچنين كتابهايى كه منسوب به ايشان است تا چه حدّ انتساب آنها درست مىباشد. آيا همه كتابهاى موجود از شيخ صدوق چاپ شده يا هنوز بعضى از آنها خطى است و به زيور طبع آراسته نشده است؟
در پاسخ بايد گفت كه برخى از آنها چاپ شده و برخى مفقود الاثر است و بعضى غير خطى است و انتساب بعضى از كتابها به ايشان غلط است.
آثار چاپى شيخ صدوق عبارتند از: الاعتقادات، الأمالى، التوحيد، ثواب الأعمال و
[١] دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ٣/ ٦٣، مقاله ارزنده آقاى پاكتچى.
[٢] ر. ك: مقدمه الامالى، چاپ مؤسسة البعثة، قم.