تناسب آيات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٠٣ - ارجحيت مراعات تناسب آيات قرآن كريم

٥- تأخير انداختن آنچه كه بايد مقدم باشد؛ چون قول خداى متعال:

فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسى‌[١] زيرا ضمير «فى نفسه» به موسى بر مى‌گردد در حالى كه او فاعل «اوجس» است‌[٢].

٦- مفرد آوردن در جايى كه اگر رعايت فاصله نبود مى‌بايستى جمع مى‌شد؛ مانند قول خداى متعال:

إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَ نَهَرٍ[٣] كه «فراء» گفته است: در اصل «الانهار» بوده است، چون در آخر «آيه» بوده، مفرد آورده شده، پس رئوس آيات، مانند هم مفرد آورده شده است‌[٤].

و قول خداى سبحان: وَ ما كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً[٥].

«و ابن سيده» گفته است: اى اعضادا، و براى اينكه با رئوس آيات در افراد يكسان باشد، «عضدا» آمده است.

و از آن جمله است إفراد آنچه كه اقتضا مى‌نمود كه تثنيه باشد؛ مانند قول خداى تعالى: فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى‌[٦] به دليل قول خداى متعال در جاى ديگر:

فَأَخْرَجَهُما مِمَّا كانا فِيهِ‌[٧] و قوله: فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ‌[٨] و قول‌

[١] طه: ٦٧.

[٢] پس بايد گفته مى‌شد فأوجس موسى خيفة فى نفسه.

[٣] قمر: ٥٤.

[٤] معانى القرآن: ج ٣/ ١١١.

[٥] كهف: ٥١.

[٦] طه: ١١٧( كه مى‌بايست« تشقيا» باشد؛ يعنى: به صيغه تثنيه آورده شود).

[٧] بقرة: ٣٦.

[٨] بقرة: ٣٥.