حكمت نامه حضرت عبد العظيم الحسنى - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٦٠ - شرح

اخلاقى و دينى است. از اين رو، «مدارا»، صفت ارزشى و «مداهنه»، صفتى ضدّ ارزشى شمرده مى‌شود.

٣. حديث ياد شده، مى‌تواند تفسير اين آيه شريف باشد:

فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ.[١]

به خاطر رحمت الهى، با آنان نرم‌خو شدى، و اگر خشن و سنگ‌دل بودى، مردم از اطراف تو پراكنده مى‌شدند.

مداراى پيامبر صلى الله عليه و آله با مردم و نرمش او در برخورد با آنان، در واقع، رحمتى از جانب خداوند سبحان بود كه مردم را به ايشان جذب كرد و در نتيجه، هسته اوّليه نظام اسلامى را در جهان پديد آورد.

٤. مدارا با مردم، نه تنها يك ره‌نمود دينى، بلكه يك تكليف عقلى جهت تأمين آرامش و آسايش زندگى و نيل به اهداف سياسى و اجتماعى است. از اين رو در احاديث فراوانى، «مدارا» از علايم و آثار عقل و حكمت دانسته شده است، مانند:

ثَمَرَةُ العَقلِ مُداراةُ النّاسِ.[٢]

ميوه خرد، مدارا كردن با مردم است.

عُنوانُ العَقلِ مُداراةُ النّاسِ.[٣]

مدارا كردن با مردم، سرلوحه خِرد است.

لَيسَ الحَكيمُ مَن لَم يُدارِ مَن لا يَجِدُ بُدّاً مِن مُداراتِهِ.[٤]

فرزانه نيست آن كه مدارا نكند با كسى كه چاره‌اى جز مدارا كردن با او نيست.

٥. در تفسير اين آيه شريف: قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً؛[٥] با مردم، نيكو سخن بگوييد، در

[١]. آل عمران: آيه ١٥٩.

[٢]. غرر الحكم: ح ٤٦٢٩.

[٣]. غرر الحكم: ح ٦٣٢١.

[٤]. بحار الأنوار: ج ٧٨ ص ٥٧ ح ١٢١.

[٥]. بقره: آيه ٨٣.