حكمت نامه حضرت عبد العظيم الحسنى - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١١٠ - ٣ مردود بودن نفى حسن و قبح عقلى و آموزه هاى دينى

الْيَوْمَ تُجْزى‌ كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ لا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ.[١]

امروز، هر كسى به [موجب‌] آنچه انجام داده است، مجازات مى‌شود. امروز، ستمى نيست. همانا خدا زودشمار است.

بى‌ترديد اگر انسان به انجام دادن كارهاى ناشايست مجبور باشد، كارهاى او دستاورد او نيستند و مجازات كردن او ظلم است.

از امام على عليه السلام نقل شده است كه:

لا تَقولوا: أَجبَرَهُم عَلى المَعاصى، فَتَظلِموهُ.[٢]

نگوييد: [خداوند] آنها را به گناهان وا داشته، كه [اگر چنين بگوييد،] در حقّ خداوند، ستم روا داشته‌ايد.

نيز از امام صادق عليه السلام روايت شده:

اللَّهُ أَعدَلُ مِن أن يُجبِرَ عَبداً عَلى‌ فِعلٍ ثُمَّ يُعَذِّبَهُ عَلَيهِ.[٣]

خداوند، عادل‌تر از آن است كه بنده‌اى را به كارى وا دارد و آن گاه او را به سبب آن، عذاب كند.

٣. مردود بودن نفى حسن و قبح عقلى و آموزه‌هاى دينى‌

نظريّه جبر، علاوه بر اين كه با عدل خداوند منافات دارد، حكمت نبوّت، امامت، معاد و نيز همه آموزه‌هاى دينى و حسن و قبح عقلى را نفى مى‌نمايد؛ چرا كه انسان مجبور، همچون حيوانات و جمادات خواهد بود و در مورد اين موجودات نمى‌توان سخن از مسئوليت و تكليف و شريعت و معاد و ديگر آموزه‌هاى دينى به ميان آورد.

بنا بر اين، دلايلى كه آموزه‌هاى ياد شده را اثبات مى‌كنند، همگى دلايل ردّ نظريّه جبر نيز هستند.

[١]. غافر: آيه ١٧.

[٢]. عوالى اللآلى: ج ٤ ص ١٠٩ ح ١٦٤.

[٣]. التوحيد: ص ٣٦١ ح ٦.