امپراطوری روم شرقی از یک طرف و رسوم ایرانی از طرف دیگر- بسیار متفاوت بوده است تا آنجا که برای بسیاری از مورخان غربی که از متون اسلامی اطلاع صحیحی ندارند این توهم پیش آمده که اساساً اسلام دستوری درباره پوشش نداده است و همه اینها از خارج دنیای اسلام به میان مسلمین سرایت کرده است و ما در بخش اول این کتاب سخنانشان را نقل کردیم.

و البته همانطور که قبلًا تذکر دادیم این سخن یاوهای بیش نیست. اسلام دستورهای اکید درباره پوشش دارد و فلسفه خاصی را هم درنظر گرفته است.

پس اولًا چنین سیره مستمرّهای وجود نداشته است، و ثانیاً فرضاً چنین سیرهای در میان مسلمین وجود میداشت دلیل نبود مگر آنکه ثابت شود عمل خود معصومین هم بر همین منوال بوده که البته آن هم ثابت نیست بلکه از بعضی روایات گذشته معلوم شد که عمل معصومین نیز با آنچه در قرون اخیر اسلامی رایج شده است موافقت ندارد.

تمسک به سیره مسلمین یک تتبّع تاریخی عمیقی میخواهد. هزاران تغییرات تدریجی و آرام عملًا در رفتار ملتها پیدا میشود که چون توأم با یک حادثه پرسروصدا نیست تاریخ از ضبط آنها سکوت میکند. در مورد انواع به اصطلاح «مد» های لباس مردانه در طول قرون آنقدر تغییرات پیدا شده که قابل احصا نیست.

بدین ترتیب که ما سیره را توجیه کردیم دیگر نمیتوان آن را کاشف از سیره نبوی و درسی از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله دانست و حجت نخواهد بود. اگر ما بتوانیم وجود چنین سیره و روشی را از شخص پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز اثبات کنیم باز هم دلیل بر وجوب نخواهد شد، فقط دلیل بر جواز است و حداکثر دلیل بر ارجحیت است. و چنانکه در تفسیر آیه «وَ انْ یسْتَعْفِفْنَ خَیرٌ لَهُنَ» یادآور شدیم شکی نیست که هرچه اصل تستّر بیشتر رعایت شود از نظر تأمین هدف شارع بهتر است.