براى ايجاد يك جامعه اسلامى , زمينه فكرى و ذهنى از همه چيز لازم تر و مهمتر است و اين زمينه ذهنى و فكرى در آن شرايطى كه آن روز در عالم اسلام وجود داشت , كارى بود كه بايستى در طول ساليان درازى انجام بگيرد , و اين همان كارى بود كه امام سجاد با همه زحمت و توان فرسائى بعهده گرفت .

در كنار اين , تلاشهاى ديگرى را در زندگى امام سجاد مى يابيم كه در حقيقت , نشان دهنده پيشرفت آن حضرت در زمينه قبلى است . قسمت عمده اين تلاشها , سياسى و گاهى بسيار حاد است يك نمونه آن را , در برخورد امام سجاد با علماى وابسته و محدثين بزرگى كه براى دستگاه حكومت فعاليت مى كردند مى توانيم بيابيم اين بحث , در زمينه اين برخورد است :

يكى از شورانگيزترين مباحث زندگى ائمه عليهم السلام بحث از برخورد اين بزرگواران با سر رشته داران فكر و فرهنگ در جامعه اسلامى يعنى علماء [١] و شعرا است . اينها كسانى بودند كه فكر و جهت ذهنى مردم را هدايت مى كردند . و آنان را با وضعى كه خلفاى بنى اميه و بنى عباس ميخواستند در جامعه حاكم باشد عادت مى دادند و نسبت به آن وضع مطيع و تسليم مى ساختند اين طور برخورد در زندگى امام سجاد همانند ديگر امامان ( ع ) يك بخش جالب و مهم بود .

[١]وقتى مى گوئيم علماء منظورمان علماى دين در آن زمان است كه عبارت بودند از : محدثين , مفسرين قراء قضات و زهاد .