نوع ديگر از بيانات امام مطالب كلى است كه اين جنبه هاى خاصى كه من بدان اشاره كردم در آن نيست . مثل رساله حقوق امام سجاد ( ع ) امام سجاد يك نامه اى دارند كه اين نامه خيلى مفصل است و به اندازه يك رساله واقعى به اصطلاح ما است . رساله يعنى نامه و اينكه ميگويند رسالة الحقوق يعنى نامه حضرت كه بيكى از دوستانشان نوشته اند و در آن حقوق افراد و اشخاص را بر يكديگر ذكر كرده اند . اما واقعا به قدر يك رساله مصطلح امروز ما ميشود و اگر ترجمه و چاپ شود خودش يك كتاب ميشود و شايد هم چاپ شده باشد [٢] . در اينجا امام از تمام حقوقى كه افراد و اشخاص بر يكديگر در سمتهاى گوناگون دارند ياد ميكند . مثلا حق خدا بر تو حق

[١]بنظر من از اين قبيل بيان هم در كلمات امام سجاد و هم در كلمات ائمه ديگر باز ميتوان يافت و در كلمات ائمه ديگر زياد است . البته من در زندگى امام صادق صلوات الله عليه و همچنين در زندگى امام باقر ( ع ) و نيز در زندگى حداقل سه چهار نفر از ائمه بعد از امام صادق يافته ام . حتى نشانه تشكيل منظمه و تشكيلات اسلامى را در كلمات اميرالمؤمنين ( ع ) هم من رد پايش را پيدا كرده ام , كه البته اينجا ديگر جاى بحثش نيست و مفصل است . من خيال مى كنم در يك جزوه اى كه از يكى سخنرانيهاى قبلى من تنظيم شده بنام پيشواى صادق ذكر كرده ام . البته آنكه چاپش كرده بدون اجازه من و با غلط و اشتباه چاپش كرده الان دارم ميگويم كه اين كتاب بدون اجازه من چاپ شده و غلط هم چاپ شده و ناقص هم هست . يعنى آنچه چاپ شده يك سوم آنچه من ميخواستم بگويم نيست در همان كتاب من شواهدى را ذكر كرده ام كه ائمه ( ع ) بيانات و اظهاراتى در مورد تشكيلات و ايجاد[ ( سازمان اسلامى] ( داشته اند .

[٢]در نجف چاپ شده است با شرح بزبان عربى به نام رساله الحقوق توسط آقاى سيد حسن قپانچى .