مباحثي از اصول فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ٩٢ - وظيفه مكلف در برخورد با مخصص مجمل
منفصل به عام عمل مى كنيم . علت اين اختلاف را علماى اصول اينگونه توضيح مى دهند : در شبهه مفهوميه متصل چون مخصص بلافاصله بعد از عام مىآيد اصولا نمى گذارد ظهورى منعقد شود . يعنى به علت نامعلوم بودن مفهوم مخصص , چيزى وراى آن منعقد نمى شود . ولى در شبهه مفهوميه منفصل چون بين عام و مخصص فاصله وجود دارد , عام ابتدا ظهور پيدا مى كند و حد و مرزش مشخص مى شود و پس از ورود مخصص مجمل , مرز اين عام مى شكند و ظهور جديدى منعقد مى شود . يعنى مخصص به قدر وسع , قدر متيقن از تحت عام خارج مى كند و بقيه تحت عام باقى مى مانند .
حالت سوم : مخصص متصل و شبهه مفهومى و امر داير بين متباينين است در مثال [ :( همه دانشجويان حق ورود به كلاس را دارند مگر پرويز]( . چنانچه دو نفر پرويز داشته باشيم در اينجا اجمال مخصص به عام سرايت مى كند , نه به عام عمل مى كنيم و نه به خاص عمل مى كنيم و همانطورى كه قبلا گفتيم به قواعد و اصول موجوده منطبق با مورد مراجعه نموده و حكم قضيه را استخراج مى كنيم
حالت چهارم : مخصص منفصل و شبهه مفهومى و امر دائر بين متباينين است مثلا امروز مقرر مى شود , همه دانشجويان حق ورود به كلاس را دارند , و فردا مقرر مى شود : پرويز حق ورود به كلاس را ندارد . حال اگر دو پرويز داشته باشيم , تكليف چيست ؟ در اين حالت هم اجمال مخصص به عام سرايت مى كند , يعنى نه به عام تمسك مى كنيم نه به خاص . علت اين امر مربوط مى شود به وجود علم اجمالى . يعنى همينكه فى الجمله يقين حاصل شد كه حكم