مباحثي از اصول فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ١٢ - ٢- اجتهاد از نظر تاريخى
شيعه با استناد به روايت فوق به طور خلاصه مى گويد مقام رهبرى بعد از پيغمبر ( ص ) امرى است الهى و واقعى كه قابل تغيير و انتخابى نيست , و چون حضرت على ( ع ) به اين مقام برگزيده شده , مردم بايد از او متابعت نمايند . در مقابل اهل سنت عقيده دارند كه انتخاب جانشين پيغمبر ( ص ) بايد با نظر اهل حل و عقد و يا باصطلاح امروز[ ( خبرگان]( باشد .
بروز اين تعارض و تنازع ظاهرا سياسى , در انشعاب مسلمين به دو شعبه اصلى در زمينه هاى عقيدتى و اعتقادى , در طرق و شيوه هاى استخراج احكام و عمل به موازين و مقررات دينى نيز تأثيرات شگرفى داشت . اهل سنت به هيچ وجه زير بار مسئله خلافت بلافصل على ( ع ) يعنى امامت مورد قبول شيعه نمى رفتند , و لذا تنها منبع قابل مراجعه و استخراج احكام را كتاب خدا ( قرآن ) و سنت رسول اكرم قرار مى دادند , و وقتى با معضلات و مشكلاتى مواجه مى شدند كه در قرآن و سنت پيغمبر اكرم ( ص ) جوابى براى آنها نمى يافتند , به منبع سومى متمسك مى شدند كه بعدها به عنوان[ ( اجتهاد رأى]( در ا شكال[ ( قياس]( و [( استحسان]( و[ ( مصالح مرسله]( شهرت يافت , و در توجيه تاريخى مسئله به رواياتى از جمله روايت [١] معاذ بن جبل استناد مى كردند .
قضيه از اين قرار بود كه حضرت رسول اكرم ( ص ) معاذ را براى قضاوت در يمن تعيين فرموده بود , در وقت اعزام از او مى پرسد[ : ( اى معاذ به چه حكم مى كنى ؟]( , او پاسخ مى دهد[ : ( به كتاب
[١]) ملل و نحل شهرستانى والعدة فى اصول الفقه شيخ طوسى طاب ثراه