مباحثي از اصول فقه

مقدمه ويراستار

1- علم اصول

2- اجتهاد از نظر تاريخى

3- انفتاح باب اجتهاد

دفتر اول مباحث الفاظ

1- مبحث وضع

الف) تعريف وضع

ب) نحوه وضع

2- اقسام وضع

الف) وضع خاص موضوع له خاص

ب) وضع عام موضوع له عام

ج) وضع خاص موضوع له عام

د) وضع عام موضوع له خاص

3- حقيقت و مجاز

ملاكهاى تميز و تشخيص حقيقت از مجاز

الف) تبادر

ب) صحت سلب و حمل

4- ترادف و اشتراك

5- استعمال مشترك لفظى در بيش از يك معنى

6- اصول لفظيه

الف) اصل حقيقت

ب) اصل عموم

ج) اصل اطلاق

د) اصل عدم تقدير

ه) اصل ظهور

7- حجيت اصول لفظيه

8- حقيقت شرعيه

الف) دلالت امر بر وجوب و الزام

ب) دلالت امر بر مره و يا تكرار

ج) فور و تراخى امر

د) دلالت امر بر واجب تعبدى و توصلى

ه) دلالت امر بر واجب عينى و واجب كفايى

و) دلالت امر بر واجب تعيينى يا تخييرى

الف) دلالت نهى بر حرمت

ب) دلالت نهى بر مره و تكرار

ج) دلالت نهى بر فساد عبادات و معاملات

11- واجب و اقسام آن

الف ) واجب مشروط و واجب مطلق

ب) واجب معلق و واجب منجز

12- مفاهيم

تعريف مفهوم و منطوق

مفهوم موافقت و مفهوم مخالفت

الف) مفهوم شرط

ب) مفهوم وصف

ج) مفهوم غايت

د) مفهوم لقب

ه) مفهوم عدد

و) مفهوم حصر

13- عام و خاص

الف) تقسيمات عام

1- عام افرادى يا استغراقى

2- عام مجموعى

3- عام بدلى

ب) تخصيص

مخصص متصل صفت، شرط، استثناء متصل، بدل بعض از كل، غايت

مخصص منفصل لفظى و عقلى

ج) عمل به عام پيش از جستجوى مخصص

د) آيا عام پس از ورود مخصص مجاز مى شود؟

ه) اجمال مخصص

شبهه مفهوميه

شبهه مصداقيه

وظيفه مكلف در برخورد با مخصص مجمل

14- مطلق و مقيد

الف) تفاوت عام و مطلق

ب) مقدمات حكمت

ج) انصراف

د) حمل مطلق بر مقيد

15- مجمل و مبين

16- مشتق

و ما كان المؤمنون لينفروا كافه فلولا نفر من كل فرقة طائفة ليتفقهوا فى الذين و لينذروا قومهم اذا رجعوا اليهم لعلهم يحذرون

اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى و رضيت لكم الاسلام دينا

( احل الله البيع (

( اقيموا الصلوة (

( اذا نودى للصلوة من يوم الجمعه فاسعوا الى ذكر الله و ذر والبيع

( و ما محمد الا رسول (

( ان الله على كل شىء قدير (

ان الله لا يحب كل كفار اثيم

( فكلوا مما امسكن )

( السارق و السارقه فاقطعوا ايديهما

( به بوى نافه اى كاخر صبا ز آن طره بگشايد = ز تا جعد مشكينش چه خون افتاد در دلها (

( تركان پارسى گو بخشندگان عمرند = ساقى بشارتى ده پيران پارسا را (

( نيست در لوح دلم جز الف قامت يار = چكنم حرف دگر ياد نداد استادم (

مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ٢٤ - ب) نحوه وضع

پيدا شده است .

منظور از وضع تعيينى اين است كه واضع , لفظى را براى معنا و مقصود معينى در زمان مشخصى استعمال مى كند و سايرين هم از او پيروى مى كنند . مثلا فرض كنيد پيغمبر اسلام ( ص ) كلمه صلاة را براى دلالت بر عبادت مخصوصى قرار مى دهد و بقيه مسلمين بعدها آنرا براى همين منظور استعمال مى كنند . ولى در وضع تعينى اينطور نيست كه واضع و شارع و قانونگزار در زمان مشخص و معين , لفظ يا كلمه مخصوصى را براى معنا و منظور خاصى استعمال كند , بلكه در طول زمان لفظ يا الفاظ خاصى بر معانى مشخصى اطلاق مى شود و تدريجا كثرت استعمال پيدا مى كند , بطورى كه همه آنرا استعمال مى كنند بدون اينكه واضع اوليه و زمان وضع , مشخص باشد . هيچ كس نمى داند واضع لفظ سنگ كيست و در چه زمانى اين لفظ براى دلالت بر اين جسم سخت و جامد و ستبر با مشخصات و مختصات معين وضع و قرار داده شده است .