مباحثي از اصول فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ٨٩ - شبهه مصداقيه
موات محسوب مى گردد . گفتيم در اين حالت كه در مورد مفهوم موات شك و ترديد حاصل مى شود , شبهه مفهوميه ايجاد مى گردد .
اگر بدقت به دو نظرى كه براى نمونه در مورد اراضى موات نقل شده توجه شود , معلوم مى گردد دوران ام رو محور اختلاف بين اقل و اكثر است . يعنى اگر متعلق مفهوم موات را , با توجه به دو نظر مورد اشاره , به صورت دو دايره تصور كنيم , وسعت دايره دوم وسيع تر از دايره اول است . زيرا اگر نظريه اول را بپذيريم و قبول كنيم كه مفهوم موات يعنى اينكه زمين هرگز سابقه عمران و احياء نداشته باشد , طبيعى است زمين هاى كمترى با اين مختصات پيدا مى شود ولى اگر نظر دوم را ملاك قرار دهيم وسعت دايره بيشتر است . زيرا علاوه بر زمين هائى كه اصولا سابقه عمران و احياء نداشته ( موات بالاصالة ) مقدارى زمين هاى ديگر كه زمانى سابقه عمران و احياء داشته و به مرور زايل شده را نيز در بر مى گيرد و طبيعى است كه وسعت و شمولش از مفهوم اول بيشتر خواهد بود . اين را در اصطلاح اصول مى گويند : دوران امر بين اقل و اكثر .
٢ ) دوران امر بين متباينين گاهى در عمل پيش مىآيد كه مشكل به شكل قبلى نيست , مثلا در جمله همه دانشجويان حق دارند به كلاس وارد شوند مگر پرويز تصور كنيد بيش از يك پرويز داشته باشيم , مثلا دو نفر دانشجو بنام پرويز وجود داشته باشند كه هيچ ارتباطى بهم نيز ندارند , مى خواهيم حكم را اجرا كنيم مى بينيم مشكل تشخيص وجود دارد و نمى دانيم حكم در مورد كداميك بايد اجرا شود . در اينجا كه ترجيح هيچيك بر ديگرى موجه نيست , در اصطلاح گفته مى شود دوران امر بين متباينين است .