مباحثي از اصول فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ٨٥ - د) آيا عام پس از ورود مخصص مجاز مى شود؟
استثناء گروهى از دانشمندان از آن , ديگر لفظ در معناى حقيقى بكار نرفته . يعنى به علت كاهش مصداق , در غير ما وضع له استعمال گرديده , بنابراين مجاز است .
گروه ديگر بر خلاف گروه اول اعتقاد دارند عام پس از ورود مخصص , به حقيقت خود باقى مى مند و مجاز نمى شود . اين عده مى گويند ورود مخصص فقط دامنه شمول عام را محدود مى كند , و در ماهيتش از حيث حقيقت و مجاز تغييرى نمى دهد . زيرا پس از ورود مخصص چيزى تغيير نمى كند , فقط از مصاديق عام تا حدى كاسته مى شود . اين گروه مى گويند ادات عموم كه رساننده حالت عام است گاه بر محدوده وسيعى دلالت مى كند و گاهى هم پس از ورود مخصص محدودتر مى شود , ولى حالت عام محفوظ مى ماند و بعبارت ديگر كلمه[ ( همه]( وضع شده است براى رساندن شمول و عموم مفهوم آنچه كه بعد از آن بيايد ت , سعه وضيق مدلول كلمه اى كه مدخول همه است , تغييرى در آن ايجاد نمى نمايد . مثلا در مورد مثال فوق قبل از تخصيص , دانشمندان تاب دلالت و شمول بر همه مصاديق را دارا بوده , و كلمه همه اين استعداد را به فعليت رسانده و دلالت بر عموم را مسجل كرده است . و بعد از تخصيص هم ,[ ( دانشمندان عادل]( مفهومى ضيق تر است و كلمه همه در همان دايره نقش خويش را ايفاء مى نمايد . يعنى مى رساند : همه دانشمندان عادل را , و بهترين شاهد براى اين مدعى اين است كه ما نمى توانيم كلمه همه را برداريم و بجاى آن كلمه بعضى را در جمله فوق قرار دهيم . و اگر چنين كنيم درست خلاف مقصود را مى رساند .
به هر حال بيشتر علماء عقيده دارند كه حقيقت عام پس از