مباحثي از اصول فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ٥٤ - د) دلالت امر بر واجب تعبدى و توصلى
است كه آيا پس از صدور امر , مكلف بايد فورا مطلوب يا مأمور به را به انجام برساند و ايجاد كند , يا در وقت مورد دلخواه و با تعلل هم مى تواند اينكار را صورت بدهد ؟ مشهور نظر اصوليين معاصر در اين مورد اين است كه امر بر اصل طلب دلالت مى كند , و اقتضاى بيش از آن را ندارد . چنانچه منظور آمر فوريت باشد , بايد قرينه بياورد .
د ) آيا امر بر واجب تعبدى دلالت مى كند يا واجب توصلى ؟ ما در مباحث آينده , در خصوص تقسيمات واجب توضيح خواهيم داد . ولى براى آنكه بحث امر روشن شود , در اين خصوص مختصرى توضيح داده مى شود :
در بعضى موارد غرض شارع و آمر , تحقق مطلوب يا وصول به مقصود است . يعنى تأكيد بر نفس انجام تكليف يا مدلول امر مى باشد . مثلا وقتى بدن يا لباس انسان در تماس با نجاست آلوده مى شود , حكم شارع اين است كه به هر صورت ممكن , اين نجاست از بين برود . از بين بردن نجاست گاهى با عمد و اراده , بوسيله شستن يا با استفاده از وسايل ديگر صورت مى گيرد ولى اگر به طريق ديگرى هم ممكن باشد , كافى است . مثلا اگر كسى كنار دريا خوابيده و دست آلوده به نجاستش بدون اينكه اراده بكند بر اثر تماس با موج دريا پاك شود , براى تحقق منظور و مطلوب شارع يعنى رفع نجاست كافى است , اينگونه واجب , توصلى ناميده مى شود .
نوع ديگر از واجبات , تعبدى است اين نوع واجبات در واقع نوعى عبادت است , و بايد به شكل و شيوه مقرر صورت گيرد . يعنى نحوه انجام واجب هم موضوعيت دارد . در اين نوع واجب صرف وصول