مباحثي از اصول فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ١٣ - ٢- اجتهاد از نظر تاريخى
خدا]( , حضرت دوباره مى پرسد[ : ( اگر حكم مورد نظر را در كتاب خدا نيافتى چه مى كنى ؟]( , معاذ پاسخ مى دهد[ : ( طبق سنت رسول الله حكم مى كنم]( . باز پيغمبر اكرم ( ص ) مى پرسد[ : ( اگر در سنت رسول خدا حكم قضيه را نيافتى چه مى كنى ؟]( , معاذ پاسخ مى دهد : در ا ين صورت اجتهاد خويش را بكار مى برم . ]( , رسول اكرم ( ص ) مى فرمايد[ : ( حمد خداى را كه فرستاده رسول خود را به آنچه موجب رضاى اوست موفق كرد]( . [٢]
اجتهاد در شيعه تا حدود قرن پنجم به معناى رائج آن روز غير معمول , بلكه ممنوع بود . از اين قرن يعنى زمان شيخ طوسى و شيخ مفيد كه از برجسته ترين علماى شيعه و پايه گذار بسيارى از علوم اسلامى هستند اجتهاد با مفهوم و محتواى جديدى مطرح شد .
اجتهاد از نظر شيعه يعنى به كار گرفتن حد اعلاى كوشش براى يافتن حكم شرع [٣] . قسمت كوچكى از آيات قرآن مجيد به احكام شرعيه اختصاص دارد كه البته به صورت كلى بيان گرديده است , و بعلت كليت و شمول , استخراج احكام جزئيه از آن براى غير متخصص و غير مجتهد و ناآشناى به رموز قرآن كار آسانى نيست . بخض ديگر احكام , در سنت رسول اكرم ( ص ) وجود دارد . شيعه سنت را تعميم داد و آن را عبارت دانست از قول و فعل و تقرير
[٢]) الحمدلله الذى وفق رسول رسول الله بماير ضاه
[٣]) علما در تعريف اجتهاد گفته اند : استفراغ الوسع فى طلب حكم الشرع , و يا الاجتهاد هو استفراغ الوسع لتفريع الفروع على الاصول . براى مطالعه بيشتر رجوع شود به سلسله مقالات مجله دانشگاه انقلاب , شماره هاى ٢٠ و ٢١ به قلم سيد مصطفى محقق داماد .