سجده بر تربت - حسينى نسب، سيّدرضا - الصفحة ٦٤
ديگرى غيـر از زمين و رستنى هاى آن، تنها در صورت اضطرار و ناچـارى جايز است، زيرا جمله هاى مذكور، به وجود عذرهاى موجّهى مـانند گرماى طاقت فرسا و يا سرماى شديد، تصريح مى نمايد و از اين جا معلوم مى گردد كه برخى از مسلمانان صدر اسلام، براى آن كه از حرارت فوق العاده زمين عربستان در هنگام تابش آفتاب سوزان حجاز در امان باشند، گوشه اى از لباس را بين زمين و پيشانى خود قرار مى دادند. و لذا «ابن حجر» مى گويد:
«روايات ياد شده بر اين نكته اشاره دارد كه قرار دادن پيشانى بر زمين (بدون واسطه) به هنگام سجده، اصل در سجود مى باشد، زيرا سجده بر لباس، مشروط به عدم قدرت (و حالت اضطرار) گرديده است».[١]
شوكانى نيز پس از نقل حديث مزبور، چنين مى گويد:
«حـديث ياد شـده بر جواز سجده بر لباس به خاطر ايمنى از حـرارت زمين، دلالت مى نمايد و به اين نكته اشاره دارد كـه اصل در سجده آن است كه پيشانى را به هنگام سجود، بر زمين قرار دهند، زيرا سجده بر لباس، به حالت عدم قدرت (وعذر موجّه) مشروط مى باشد».[٢]
حكم به اين كه در حال اضطرار(مانند گرماى شديد و طاقت فرسا)
[١] الفتح، ج١، ص ٤١٤:
«وفيه اشاره إلى انّ مباشرة الأرض عن السجود هو الأصل لانّه علّق بعدم الاستطاعة».
[٢] سيرتنا وسنّتنا، ص ١٣١ به نقل از «نيل الاوطار»:
«الحديث يدلّ على جواز السجود لاتّقاء حرّ الأرض، وفيه اشاره إلى انّ مباشرة الأرض عند السجود هى الأصل، لتعليق بسط ثوب بعدم الاستطاعة».