اكتفا ميتوانند نمود و چون در زمان حضرت امام محمد باقر عليه السّلام و امام جعفر صادق عليه السّلام كه اواخر زمان بنى اميه و اوايل دولت بنى عباس بود از آن دو بزرگوار آن قدر از مسائل حلال و حرام و علم تفسير و كلام و قصص انبياء و سير و تواريخ ملوك عرب و عجم و غير اينها از غرائب علوم منتشر گرديد كه عالم را فرو گرفت و محدثان شيعه در اطراف عالم منتشر گرديدند و پيوسته از مناظرات و مباحثات بر علماى جميع فرق غالب بودند و چهار هزار كس از علماى مشهور از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده‌اند و اكثر ايشان صاحب تصانيف بودند و چهار صد اصل در ميان شيعه بهم‌رسيد كه اصحاب باقر و صادق و كاظم روايت كرده بودند و ايشان را در هيچ حكم احتياج برجوع بعلماء مخالفان نبود بلكه همه محتاج بايشان بودند و ابو حنيفه و ساير علماء و قضات ايشان هرگاه در مسئله‌اى عاجز و حيران ميشدند رجوع به محمد بن مسلم و امثال او از اصحاب آن حضرت مى‌نمودند و محمد بن نعمان كه يكى از اصحاب آن حضرت بود و در طاق المحامل كوفه دكانى داشت آن قدر علماى ايشان را در مناظرات و مباحثات عاجز ميكرد كه آن ملاعين او را شيطان الطاق ميگفتند و شيعيان او را مؤمن الطاق ميناميدند و هشام بن الحكم و هشام بن سالم و محمد بن مسلم و زراره و امثال ايشان در فنون علوم و خصوص هشامين در علم كلام چندان ماهر گرديده بودند كه در مجالس خلفاء و امراء با علماى مشهور مخالفان مباحثات ميكردند و بر همه غالب بودند و حضرت امام موسى عليه السّلام نيز در نشر علوم در اين مرتبه بود تا آنكه هارون ملعون او را حبس كرد و حضرت امام رضا عليه السّلام در مدت قليلى كه در خراسان بود آن قدر علوم و آثار از آن حضرت منتشر گرديد كه كتابهاى مفرد در اين باب جمع كرده‌اند و مأمون علماى جميع ملل را جمع كرد تا با آن حضرت مناظره كنند شايد عجز آن حضرت ظاهر شود و بر همه غالب آمد و همه اقرار بامامت آن حضرت كردند و بدين حق در آمدند و حضرت امام محمد تقى عليه السّلام بسن نه سالگى امام شد و در سال اول امامتش بحج رفت و اكثر شيعيان از اطراف بحج آمدند كه بخدمت آن حضرت برسند و اكثر ايشان فضلاى مشهور بودند در سه روز ايام منى سه هزار مسأله كلامى و غير آن را بر نهج حق جواب فرمود كه همه حيران شدند و در مجلس مأمون با يحيى بن اكثم و ساير علماى مشهور ايشان مناظره كرد و همه ملزم شدند و اقرار بفضل و امامت آن حضرت نمودند و حضرت امام على نقى و امام حسن عسكرى سلام اللّه عليهما بسبب محبوس بودن ايشان در سر من رأى اگر چه مردم كم بخدمت ايشان مى‌رسيدند و احاديث از ايشان كمتر روايت شده است اما هر سال عرايض بسيار از شيعيان بايشان مى‌رسيد و جواب آنها را مى‌نوشتند و مسائلى كه بر خلفاء مشتبه مى‌شد بر ايشان‌