٦. گاهی متن، دلیل بر صحت سند و اعتبار آن می‌شود؛ مثلا دعای کمیل سند ندارد؛ ولی متن آن دلیل بر صحت سند آن است؛ اطمینان وجود دارد این دعا از زبان مبارک آن حضرت صادر شده است؛ این‌گونه روایات در بحارالانوار زیاد است؛ از آیت‌الله کاشف الغطاء دربارۀ سند دعای صباح سؤال شد؛ آن مرحوم یک جمله از این دعا را در جواب نوشتند: «یا من دل علی ذاته بذاته».

٧. انکار متون نقل شده با سندهای نامعتبر، غلط است؛ زیرا انکار، ادعایی است که دلیل می‌خواهد؛ متن حدیث بر فرض نامعتبربودن سند و نداشتن قرینه داخلی و خارجی حجت نیست؛ نه اینکه تکذیب شود.

مقاله حاضر می‌کوشد با بررسی دیدگاه‌های آیت‌الله محمدآصف محسنی در کتاب مشرعة بحار الانوار آنچه ایشان در پاسخ این پرسش‌ها مطرح کرده‌اند را به صورت واضح تبیین نماید؛ سپس با ذکر مصادیق فراوان و مقایسه برخی مصادیق، در پانوشت، با آنچه نویسنده المعتبر من بحار الانوار ادعاکرده است، روشن کند که نه تنها کتاب المعتبر من بحارالانوار با دیدگاه‌های آیت‌الله محسنی همخوانی ندارد، بلکه این اثر در موارد متعدد، مخالف نظر ایشان است. [٣٧٩]

شواهد اعتبارسنجی فراسندی در کتاب مشرعة

بنابر مبنای آیت‌الله محسنی در پاسخ به استفسار و جستجو در کتاب مشرعة، روش‌های مختلفی برای سنجش اعتبار اخباری که سند معتبر ندارند، وجود دارد:[٣٨٠]

١. اعتبار خبر به استناد تعدد طرق

در مقدمه مشرعة چنین آمده است که اگر روایتی با متن واحد، سه سند داشته باشد، قابل اعتماد خواهد بود:

[٣٧٩]. این موضوع در کتاب، در حال تدوین، «روش‌های تشخیص اعتبار احادیث بحارالانوار» بیشتر کاویده‌ خواهد شد.

[٣٨٠]. یقینا با بازخوانی تفصیلی کتاب مشرعة و سایر کتاب‌های آیت‌الله محمدآصف محسنی شواهد بیشتری، که روش ایشان را آشکار کند، می‌توان عرضه نمود که با اختصار این نوشته سازگار نبوده و امید است اگر توفیق باشد، در مکتوب تفصیلی دیگری این مهم به ارباب فضل و دانش عرضه شود.