اوصاف الاشراف - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٥١ - فصل سوم(در خوف و حزن)

فصل سوم (در خوف و حزن)

قال اللّه سبحانه و تعالى:وَ خافُونِ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ‌[١] علما گفته‌اند «الحزن على ما فات و الخوف ممّا لم يأت».

پس حزن عبارت باشد از تألّم باطن به سبب وقوع مكروهى كه دفع آن متعذّر باشد، يا فوات فرصتى، يا امرى مرغوب فيه كه تلافى آن متعذّر باشد.

و خوف عبارت بود از تألّم باطن به سبب توقّع مكروهى كه اسباب حصول آن ممكن الوقوع باشد، يا توقع فوات مطلوبى و مرغوبى كه تلافى آن متعذّر بود.

پس اگر اسباب حصول معلوم الوقوع باشد يا مظنون به ظنّى غالب، آن را انتظار مكروه نيز خوانند و تألّم زيادت باشد، و اگر تعذّر وقوع اسباب معلوم باشد و تألّم حاصل آن را خوفى خوانند كه سبب آن ماليخوليا باشد.

و خوف و حزن ارباب سلوك از فايدتى خالى نباشد، چه حزن اگر به سبب ارتكاب معاصى باشد، يا به سبب فوات مدّت‌

[١]آل عمران- ١٧٥.