و خوف اگر از سبب ارتكاب گناه و نقصان و نا رسيدن به درجه ابرار باشد، موجب جهد نمودن در اكتساب خيرات و مبادرت در سلوك طريق كمال باشد، «ذلِكَيُخَوِّفُ اللَّهُ بِهِ عِبادَهُ»[١] و كسى كه در اين مقام از خوف و حزن خالى باشد از اهل قساوت باشد «فَوَيْلٌلِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ»[٢]، و هر امن كه در اين مقام به سبب زوال اين خوف بود مقتضى هلاك باشد «أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ».[٣]

امّا اهل كمال از اين خوف و حزن مبرّا باشند: «أَلاإِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ.»[٤]

و هر چند به حسب لغت، خوف و خشيت به يك معنى است، در عرف اين طايفه ميان هر دو فرق است كه خشيت به علماء خاص است كه‌ «إِنَّمايَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ»[٥]، و بهشت ايشان خاص است‌ «ذلِكَلِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ»[٦] و خوف از ايشان منتفى است‌ «لاخَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ»[٧].

پس خشيت استشعارى باشد كه به سبب شعور به عظمت و هيبت حقّ عزّ و علا، و وقوف بر نقصان خود، و قصور از بندگى حق، و يا از تخيّل ترك ادب در عبوديت، يا از اخلال به طاعت لازم آيد.

پس خشيت خوفى خاص باشد: «وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ»[٨] دليل است بر آن.

[١]زمر- ١٦.

[٢]زمر- ٢٢.

[٣]اعراف- ٩٩.

[٤]يونس- ٦٢

[٥]فاطر- ٢٨.

[٦]بينه- ٨.

[٧]يونس- ٦٢.

[٨]رعد- ٢١.