داشتن آن باشد كه آنچه دانستنى و گفتنى و كردنى باشد بداند و بگويد و بكند، و آنچه از آن احتراز فرموده باشند احتراز كند، و اين جمله از باب عمل صالح باشد و قابل زيادت و نقصان بود و لازم تصديق مذكور باشد.

و از اين جهت ذكر ايمان با عمل صالح فرموده‌اند در همه مواضع، كما قال‌ «الَّذِينَآمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ»[١].

و بايد دانست كه ايمان را مراتب است، از همه كمتر ايمان به زبان است كه‌ «ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ الْكِتابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلى‌ رَسُولِهِ»[٢] عبارت از آن است، و امر «قالَتِالْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ»[٣] اشاره به همان است.

و بالاى آن، ايمان به تقليد است، و آن تصديق جازم باشد به آنچه تصديق بايد. و امّا زوالش ممكن بود چون تصديق جازم حاصل شود هر آينه آن تصديق مستلزم عمل صالح باشد «إِنَّمَاالْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا»[٤].

و از آن بهتر ايمان به غيب است كه‌ «يُؤْمِنُونَبِالْغَيْبِ»[٥] و آن مقارن به عبارتى باشد در باطن مقتضى ثبوت‌[٦] ايمانى كانّه من وراء حجاب، و از اين جهت مقرون به غيب باشد.

و از اين كامل‌تر، ايمان آنهايى كه در حق ايشان فرموده است‌ «إِنَّمَاالْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً- تا آنجا كه-أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا»[٧] و

[١]بقره- ٢٥.

[٢]نساء- ١٣٦.

[٣]حجرات- ١٤.

[٤]حجرات- ١٥

[٥]بقره- ٣.

[٦]ن و گ: ثبوت تصديق.

[٧]انفال- ٢.