عاشق بى‌سوادى که به سواد نامه محبوب نظر کند و دل خوش دارد که این نامه محبوب است و همچون پارسى زبان پریشان عربى ندانى که قرآن کریم را خواند و چون از اوست لذت برد و حالى به او دست دهد که هزاران بار بهتر از ادیب دانشمندى است که به اعراب و مزایاى ادبى و بلاغت و فصاحت قرآن سرخود را گرم کند و فیلسوف و عارفى است که به مسایل عقلى و ذوقى آن بیندیشد و از محبوب غافل باشد چون مطالعه کتب فلسفى و عرفانى که به محتواى کتاب مشغول و به گوینده آن کارى ندارد.

دخترم! موضوع فلسفه مطلق وجود است از حق تعالى تا آخرین مراتب وجود و موضوع علم عرفان و عرفان علمى وجود مطلق است یا بگو حق تعالى است و بحثى به جز حق تعالى و جلوه او که غیر او نیست ندارد. اگر کتابى یا عارفى بحث از چیزى غیر حق کند نه کتاب عرفان است و نه گوینده عارف است و اگر فیلسوفى در وجود به آن طور که هست نظر کند و بحث نماید نظرش الهى و بحثش عرفانى است. و همه اینها غیر از ذوق عرفانى است که از بحث به دور است و غیر از آن مهجور تا چه رسد به شهود وجدانى و پس از آن نیستى در عین غرق در هستى ادفع السراج که شمس طالع شد .

دخترم! شنیدم مى‌گفتى مى‌ترسم ایام امتحان متاسف شوم که چرا کار نکردم در روزهاى تعطیل. این تاسف و امثال آن هر چه هست سهل است و زود گذر. آن تاسف دایمى و ابدى است که چون به خود آیى توجه کنى که همه چیز را مى‌بینى جز او و آن روز پرده‌ها افتادنى و حجاب‌ها برداشتنى نیست. امیرالمومین در دعاى کمیل عرض مى‌کند: فهبنى یا الهى و سیدى و مولاى و ربى صبرت على عذابک فکیف اصبر على فراقک . من کوردل تاکنون نتوانستم این فقره و بعض فقرات دیگر این دعاى شریف را به جد بخوانم بلکه آن را از زبان على مى‌خوانم و ندانم آن چیست که صبر بر آن از عذاب خدا در جهنم مشکل‌تر است. آن عذابى که تطلع على الافئده . گویى عذابک همان نارالله است که فواد را مى‌سوزاند. شاید این عذاب فوق عذاب جهنم باشد. ما کوردلان نمى‌توانیم این معانى فوق فهم بشرى را ادراک و تصدیق کنیم بگذار و بگذاریم آنها را براى اهلش که بسیار کم است. در هر حال کتب فلسفى خصوصاً از فلاسفه اسلام و کتب اهل حال و عرفان هر کدام اثرى دارد. اولى‌ها انسان را ولو به طور دورنما آشنا مى‌کند با ماوراى طبیعت و دومى‌ها خصوصاً بعضى از آنها چون منازل السائرین و مصباح الشریعه که گویى از عارفى است که به نام حضرت صادق به طور روایت نوشته است دل‌ها را مهیا مى‌کنند براى رسیدن به محبوب. و از همه دل انگیزتر مناجات و ادعیه ائمه مسلمین است که راهبرند به سوى مقصود نه راهنما و دست انسان حق جو را مى‌گیرند و به سوى او مى‌برند. افسوس و صدافسوس که ما از آنها فرسنگ‌ها دور هستیم و مهجور.

دخترم! سعى کن اگر اهلش نیستى و نشدى، انکار مقامات عارفین و صالحین را نکنى و معاندت با آنان را از وظایف دینى نشمرى. بسیارى از آنچه آنان گفته‌اند در قرآن کریم به طور رمز و سربسته و در ادعیه و مناجات اهل عصمت بازتر آمده است و چون ما جاهلان از آنها محرومیم با آن به‌