یا خیالى. و شمه‌اى از این اسرار به وسیله اهل بیت وحى که از سرچشمه جوشان وحى بر آنان جارى شده به دیگران به قدر استعداد مى‌رسد و گویى بیشتر مناجات‌ها و ادعیه براى این امر انتخاب شده است. آنچه در ادعیه و مناجات معصومین علیهم صلوات‌الله و سلامه مى‌یابیم در اخبار که اکثراً به زبان عرف و عموم است کمتر یافت مى‌شود. ولى زبان قرآن زبان دیگرى است زبانى است که هر عالم و مفسرى خود را با آن آشنا مى‌داند و آشنا نیست. قرآن کریم از کتبى است که معارف آن بى‌سابقه است و تصور بسیارى از معارف آن از تصدیقش مشکل‌تر است چه بسا که با برهانى فلسفى و دید عرفانى مطلبى را بتوان ثابت کرد ولى از تصور آن عاجز بود. تصور ربط حادث به قدیم که در قرآن کریم در تعبیرات گوناگونى از آن یاد فرموده است و کیفیت معیت حق با خلق که بعضى گویند معیت قیومى است که تصور آن حتى براى آن گویندگان از معضلات است و ظهور حق در خلق و حضور خلقت نزد حق و اقربیت او جل و علا از حبل الورید به مخلوق و مفاد الله نور السموات و الارض و هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن و مایکون من نجوى ثلثه الخ و ایاک نعبد و ایاک نستعین و امثال اینها که گمان نکنم جز بر مخاطب و به تعلیم او بر نزدیکانش که اهل این گونه مسائل بوده‌اند تصورش تحقق یافته باشد و راه یافتن به روزنه‌اى از آن مجاهدت مشفوع با تهذیب لازم دارد. افسوس که عمر این شکسته قلم گذشت و

از قیل و قال مدرسه‌ام حاصلى نشد جز حرف دلخراش پس از آن همه خروش

و امروز از جوانى که بهار یافتن است خبرى نیست و بافته‌هاى سابق را جز مشتى الفاظ نمى‌بینم و به تو و سایر جوان‌ها که طالب معرفتند وصیت مى‌کنم که شما و همه موجودات جلوه اویند و ظهورویند کوشش و مجاهده کنید تا بارقه‌اى از آن را بیاید و در آن محو شوید و از نیستى به هستى مطلق رسید.

پس عدم گردم عدم چون ارغنون گویدم کانا الیه راجعون

دخترم! دنیا و هر چه در آن است جهنم است که باطنش در آخر سیر ظاهر شود و ماوراى دنیا تا آخر مراتب بهشت است که در آخر سیر پس از خروج از خدر طبیعت ظاهر شود و ما و شما و همه یا حرکت به سوى قعر جهنم مى‌کنیم یا به سوى بهشت و ملا اعلا.

در حدیث است که روزى پیمبر اعظم صلى الله علیه و آله و سلم در جمع صحابه نشسته بودند ناگهان صداى مهیبى آمد عرض شد: این صدا چه بود؟ فرمود: سنگى از لب جهنم افتاد و پس از هفتاد سال اکنون به قعر جهنم رسید . اهل دل گفتند: در آن حال شنیدیم مرد کافرى که هفتاد سال داشت اکنون درگذشت و به قعر جهنم رسید. ما همه در صراط هستیم و صراط از متن جهنم عبور مى‌کند باطنش در آن عالم ظاهر مى‌شود و در اینجا هر انسانى صراطى مخصوص به خود دارد و در حال سیر است یا در صراط مستقیم که منتهى به بهشت مى‌شود و بالاتر و یا صراط منحرف از چپ یا منحرف به سوى راست که هر دو به جهنم منتهى مى‌شوند. و ما از خداوند منان آرزوى صراط مستقیم مى‌کنیم. اهدنا الصراط المستقیم صراط الذین انعمت علیهم غیر المغضوب علیهم که انحراف از