والاترين بندگان - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٠ - چرا تواضع؟

برنيامد، بلكه آخرين گام گمراهى و ضلالت را نيز برداشت. گامى كه با آن تمام درها را به روى خويش بست، و به بيابان تاريك و ظلمانى قدم نهاد، كه هيچ نور اميدى در آن وجود نداشت! خطاب به خدا عرض كرد:

أَنْظِرْنِى إِلَى‌ يَوْمِ يُبْعَثُونَ‌ [١]

خدايا! مرا تا روزى كه (مردم) بر انگيخته مى‌شوند مهلت ده (و زنده بگذار).

و خداوند نيز به او مهلت داد.

سؤال: شيطان به چه منظور اين تقاضا را مطرح كرد و هدف از اين درخواست چه بود؟

پاسخ: ابليس فرصت گرفت تا از فرزندان آدم انتقام بگيرد. او آدم را سبب تمام بدبختيهاى خويش مى‌دانست، بدين جهت از خداوند مهلت گرفت تا فرزندان او را تا قيام قيامت گمراه كند. تكبّر اجازه نداد كه او سر نخ اصلى مشكلات و انحطاطش را درك كند. و لهذا به بيراهه رفت و تصميم به انتقام گرفت.

حقيقتاً داستان تلخ ابليس عبرت‌آميز است و درسهاى فراوانى به انسان مى‌دهد.

حضرت على عليه السلام در خطبه قاصعه (خطبه ١٩٢) كه طولانى‌ترين خطبه نهج‌البلاغه محسوب مى‌شود، درباره ضررهاى تعصّب و تكبّر [٢]، بسيار زيبا سخن مى‌گويد.

آن حضرت هنگامى كه مشاهده مى‌كند جامعه مبتلا به اين دو بيمارى (تعصّب و تكبّر) كشنده شده، به ايراد خطبه‌اى مى‌پردازد. در اينجا به بخشهايى از اين خطبه پر محتوا توجّه كنيد:

فَعَدُوُّ اللَّهِ إِمَامُ الْمُتَعَصِّبِينَ، وَ سَلَفُ الْمُسْتَكْبِرِينَ، ا لَّذِى وَضَعَ أَسَاسَ الْعَصَبِيَّةِ، وَ نَازَعَ اللَّهَ رِداءَ الْجَبْرِيَّةِ، وَ ادَّرَعَ لِبَاسَ التَّعَزُّزِ، وَ خَلَعَ قِنَاعَ‌

[١]. سوره اعراف، آيه ١٤.

[٢]. «تكبّر» به معنى خود برتر بينى و توجّه به نقاط ضعف مردم و غفلت از كاستى خويشتن، و «تعصّب» به معنى طرفدارى غير منطقى و لجوجانه از شخص يا چيزى است.