والاترين بندگان - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٧ - ب- سجده فرشتگان بر آدم

شفا نمى‌دهد، بلكه همزمان با خوردن دارو، اين خداست كه بيمار را شفا مى‌دهد.

خلاصه اين كه، طرفداران اين نظريّه به طور كلّى عالم اسباب را منكر شده‌اند. و اين انكار را لازمه پذيرش توحيد مى‌شمرند.

بطلان اين نظريّه روشن است؛ زيرا در تعارض با محسوسات و تجربيّات انسان است؛ علاوه بر اين كه، بر خلاف آيات قرآن مى‌باشد؛ زيرا به روشنى مى‌توان عالم اساب را به وسيله آيات مختلفى از قرآن مجيد ثابت كرد. مثلًا پيرامون بارش باران در قرآن مى‌خوانيم:

«فَيُحِيى بِهِ الْأَرْضَ‌ [١]؛ خداوند به وسيله باران زمين را زنده مى‌كند.»

پس باران در احياء زمين نقش دارد، هر چند اين نقش را خداوند به او داده است.

بنابراين، نظريّه فوق هم باطل است.

٣- اسباب مؤثّرند، امّا نه مستقلّاً- معتقدان به اين نظريّه- كه در حقيقت مسير اعتدال بين دو نظريّه فوق را پيموده‌اند- مى‌گويند: «اسباب تأثير گذار هستند، امّا به اذن و اراده الهى، نه مستقلّاً» بنا بر اين آتش حقيقتاً مى‌سوزاند، امّا با اراده خدا. و لهذا هنگامى كه خداوند به او مى‌گويد ابراهيم را مسوزان، هيچ اثرى بر ابراهيم عليه السلام نمى‌گذارد. همانگونه كه كارد با اذن و اراده الهى مى‌بُرد، و دارو با اراده پروردگار شفا مى‌بخشد، و خورشيد با اراده او نورافشانى مى‌كند و ... حضرت عيسى عليه السلام هم با اذن و اراده خداوند قادر بر كارهاى فوق‌العاده و معجزه‌آسا بود؛ در آيه ٤٩ سوره آل عمران، از زبان خود حضرت عيسى، چنين مى‌خوانيم:

أَ نِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْراً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْيِ الْمَوْتَى‌ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُ نَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَ مَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَأَيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ‌

[١]. سوره روم، آيه ٢٤.