آه سرد - سروش، محمد على - الصفحة ٧٧ - 1 غفلت و جهل
چشم هايى دارند كه با آنها نمى بينند آنها و گوش هايى كه با آنها نمى شنوند. آنان چون چهارپايان و بلكه گمراه ترند . آنان همان غفلت زدگان اند» . غفلت، راه هاى شناختى اى را كه خداوند براى انسان قرار داده است ، مسدود كرده ، آنها را غير قابل استفاده مى نمايد . خداوند، چشم و گوش و دل ، در اختيار انسان قرار داده تا در مسير شناخت و معرفت ، از آنها استفاده كند؛ ولى شخص غافل ، در تشخيص درست از نادرست ، از آنها استفاده نمى كند؛ بلكه سرش را پايين انداخته، به مقتضاى غريزه كور و بدون آن كه توجّه كند كه حق و باطلى هم هست ، عمل خواهد كرد. از اين روست كه خداوند آنان را همانند چهارپايان مى داند . وقتى كسى اين چنين زندگى كند و از عقل و خرد خود بهره نگيرد و به پيامدها و نتايج كارها و تصميمات خود توجّهى نكند ، در حقيقت ، به بى راهه رفته و تمام استعدادها و انرژى خود را هدر داده و فرصت هاى بسيار ارزشمند و استثنايى زندگى خود را به مفت ، از دست خواهد داد. هنگامى كه پرده غفلت كنار رود و ديدگانش بينا شوند ، دچار حسرتى خواهد شد كه شايد ديگر فايده اى برايش نداشته باشد. بنا بر اين، رابطه حسرت با غفلت ، كاملاً روشن شد كه غفلت ، چگونه فرصت ها را از دست فرد مى ربايد و او را به خاك سياه مى نشاند . در اين هنگام است كه فرد ، پس از آگاهى و توجّه نسبت به غفلت خود ، دچار حسرت مى شود. قرآن ، از غفلت ، به عنوان ريشه انحرافات ديگر ياد مى كند. در بعضى آيات چنين آمده كه: «يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِّنَ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ هُمْ عَنِ الْأَخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ . [١]
[١] بحار الأنوار ، ج ٧٤ ، ص ٢٦٧ .[٢] بحار الأنوار ، ج ١ ، ص ٢٠٦ .[٣] سوره مريم ، آيه ٣٩ .[٤] خلاصه تفاسير ، ص ٦٥٢ .[٥] نهج البلاغة ، خطبه ٦٤ ؛ الكافى ، ج ١ ، ص ٢٩٩ ح ٦ ؛ غرر الحكم ، ح ٦٥٧١ .[٦] الكافى ، ج ٢ ص ٣٩١ ح ١ .[٧] بحار الأنوار ، ج ٨٣ ، ص ٣٠٢ .[٨] تفسير نهج البلاغه، ج ٧ ، ص ٢٠٠ .[٩] سوره اعراف ، آيه ١٧٩ .[١٠] سوره روم ، آيه ٧ .[١١] غرر الحكم ، ح ٨٣١٨ .[١٢] همان ، ح ٨٤٣٠ .[١٣] همان ، ح ٥١٤٦ .[١٤] همان ، ح ٢٧١٧ .[١٥] تفسير نهج البلاغه، ج ١٩ ، ص ٨٥ ـ ٨٦ .[١٦] الخصال ، ص ١٢١ ، ح ١١٣ .[١٧] بحار الأنوار ، ج ٧٢ ، ص ١٩٩ ، ح ٢٩ .[١٨] همان ، ج ١٠٤ ، ص ٣٨ ، ح ٣٣ .[١٩] كنز الفوائد ، ص ٨٨ .[٢٠] الكافى ، ج ٥ ، ص ٥٥٩ ، ح ١٢ .[٢١] بحار الأنوار ، ج ٧٨ ، ص ٩٢ ، ح ١٠١ .