خدايى و يا جنگ، از شهر و ديار خود بيرون روند. اين گونه مردم كه قدرت حركت و پرواز را از خود گرفته اند و مانند مرغى كه به لانه و آشيانه ، خو گرفته ، جرئت حركت و پرواز را ندارند، همين كه ديگرى از همنوع خود را مى نگرد ، از پوست و لاك خود بيرون مى آيد و به هر سوى زمين براى كسب معيشت و يا دانش و تجربه و يا رو به رو شدن با دشمن ، به حركت در مى آيد، دچار اندوه مى شوند و اگر كسى از آنان بميرد ، مى گويند : «اگر چون ما در خانه خود نشسته بود ، دچار مرگ نمى شد» ، و چون مى نگرند كه آنان با مشت و مغز پر و سرافراز بر مى گردند، دچار حسرت مى شوند. همين سكون و وحشت زدگى است كه خوى انفعال، اثرپذيرى و حسرت را در خلال درون آنان جاى داده و قدرت فعل و اثبات و تحرّك را از آنان سلب كرده ، پيوسته ، جز ناله و آه از دل هاشان بر نمى خيزد. اين گونه مردم ، دچار ناتوانى فكرى اند كه منشأ ناتوانى اخلاقى و قلبى است ؛ چنان كه شجاعت فكرى ، منشأ هر گونه شجاعت است. اينها مانند شترمرغ اند كه از ترس خطر، سرش را زير پرش پنهان مى كند كه محصول، آن روحيه و گفتار است. آنان آگاه نيستند كه زندگى و مرگ ، به مشيّت خداست كه پيوسته جريان دارد . [١] انسان در بسيارى از مراحل زندگى ، مجبور است تصميم هايى بگيرد و كارهايى بكند كه به ريسك و خطرپذيرى نياز دارد. جالب اين كه تمام موفّقيت هاى دلپذير زندگى ، در بين همين عدم اطمينان ها نهفته است. اگر بنا باشد به اين علّت كه راه، مطمئن نيست، از كار، شانه خالى كرد، بسيارى از موقعيت هاى خوب زندگى ، از دست خواهند رفت. پس بهتر است تا در برخورد با

[١] حال برتر ، ص ١٤٨ .[٢] سوره آل عمران ، آيه ١٥٦ .[٣] پرتوى از قرآن ، ج ٥ ، ص ٣٩٢ ـ ٣٩٣. نيز ، ر . ك : من وحى القرآن ، ج ٦ ، ص ٢١٦ .[٤] غرر الحكم ، ح ٨٥٤٣ .[٥] نهج البلاغة ، حكمت ١٧٥ .[٦] غرر الحكم ، ح ٤١٠٨ .[٧] ر.ك : سوره روم ، آيه ٨ ؛ سوره آل عمران ، آيه ١٩١ ؛ سوره يونس ، آيه ٢٤ ؛ سوره رعد ، آيه ٣ ؛ سوره نحل ، آيه ٦٩ ؛ سوره زمر ، آيه ٤٢ ؛ سوره جاثيه ، آيه ١٣ ؛ سوره حشر ، آيه ٢١ .[٨] سوره بقره ، آيه ١١٢ .[٩] سوره بقره ، آيه ٢٧٤ و ٢٦٢ و ٢٧٧ ؛ سوره آل عمران ، آيه ١٧٠ ؛ سوره مائده ، آيه ٦٩ ؛ سوره انعام ، آيه ٤٨ ؛ سوره اعراف ، آيه ٣٥ .[١٠] سوره يونس ، آيه ٦٢ ؛ نيز ر.ك : سوره بقره ، آيه ٤٨ و ٦٢ .[١١] سعدى ، غزليات .