حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢٧٥ - ٣ از جهت دايره و قلمرو

- بر پايه نظريات مشهور، شكل گرفته است.

- بر پايه نظريات غير مشهور، شكل گرفته است.

٢. از جهت پيامد

- باور عمومى، با حقوق اجتماعى و عمومى انسان‌ها ناسازگارى دارد.

- باور عمومى، مانع رشد فرهنگى و اخلاقى جامعه مى‌شود.

- باور عمومى، هيچ اثر ناپسند و نكوهيده‌اى در پى ندارد.

٣. از جهت دايره و قلمرو

- در برخى منطقه‌ها چنين باورى شكل گرفته است.

- در برخى از بُرهه‌هاى تاريخى، چنين باورى شكل گرفته است.

- در تمام دوره‌هاى تاريخى و تمام منطقه‌ها چنين باورى وجود داشته است.

باتوجه به اين موارد، مى‌توان گفت كه هرگاه باورى عمومى، به ترويج خرافه مى‌انجامد، يا با حقوق عمومى و اجتماعى انسان‌ها ناسازگار است، يا مانع رشد فرهنگى و اخلاقى جامعه مى‌شود، و يا تصوير نامناسبى از دين را به نمايش مى‌گذارد، مى‌بايد نتايج پژوهش‌ها در باره آن، اعلام و ترويج شود و بر آن، پافشارى گردد و در غير اين صورت، نيازى به چنين پافشارى‌اى نيست.

در مَثَل، اگر قبر حضرت زينب عليها السلام در مصر باشد و زائران، مرقد شام را هم زيارت كنند، هيچ امر ناصوابى اتفاق نيفتاده است؛ بلكه زيارت و خواندن نماز و انجام دادن شعائر دينى، فى حدّ نفسه، مطلوب است. بنا بر اين، اصرار و پافشارى بر نفى و اثبات، جايى ندارد؛ ولى آن جا كه باور عمومى به نشان دادن چهره زشت از دين مى‌انجامد، مانند پاره‌اى خرافات در عزادارى‌ها و يا با حقوق اجتماعى و عمومى ناسازگار است و يا ... و پژوهش‌هاى علمى، اين باور را رد مى‌كنند، ترويج و اشاعه آن دستاورد پژوهشى، مطلوب و گاه لازم است. البته بايد در كنار اين ترويج و اشاعه، مطلبى كلى‌تر نيز اشاعه‌