و امّا «شُحّ» ، به معناى بخل شديد و بازداشتن همراه با حرص ، تفسير شده است ، چنان كه ابن فارِس مى گويد : الشين وَ الحاء ، الأَصلُ فيهِ المَنعُ ، ثُمَّ يَكونُ مَنعا مَعَ حِرصٍ . مِن ذلِكَ الشُّحُّ وَ هُوَ البُخلُ مَعَ حِرصٍ . [١] شين و حا (شحّ) : اصل در اين واژه ، بازداشتن است ، و بعدها در بازداشتن همراه با حرص ، به كار برده شده است . از همين روست كه شُحّ ، همان بخل آزمندانه است . نيز راغب مى گويد : الشُّحُّ : بُخلٌ مَعَ حِرصٍ ، وَ ذلِكَ فيما كانَ عادَةً . [٢] شُحّ ، بخل همراه با حرص است ، و اين ، در جايى است كه عادت شده باشد . ابن اثير نيز مى گويد : الشُّحُّ : أشَدُّ البُخلِ ، وَ هُوَ أبلَغُ ؛ فِى المَنعِ مِنَ البُخلِ . [٣] شُح ، بخل شديد است و در خوددارى [از بخشيدن] ، رساتر از بخل است . شيخ طوسى ، اصل و حقيقت «بُخل» را دشوارى در بخشش مى داند . [٤] گفتنى است كه به دليل نزديك بودن معناى لغوى «بخل» و «شُح» ، و كاربرد مشابه آنها در قرآن و حديث ، مطالب مربوط به آنها در اين جا با هم مطرح مى گردند .

بخل و شُح ، در قرآن و حديث

واژه «بُخل» و مشتقّات آن ، در قرآن كريم ، دوازده بار و در هفت آيه ،[٥] به صورت

[١] . معجم مقاييس اللغة : ج ٣ ص ١٧٨ مادّه «بخل» . [٢] . مفردات ألفاظ القرآن : ص ٤٤٦ مادّه «بخل» . [٣] . النهاية : ج ٢ ص ٤٤٨ مادّه «بخل» . [٤] . التبيان فى تفسير القرآن : ج ٣ ص ١٩٦ ، مجمع البيان : ج ٣ ص ٧٣ . [٥] . آل عمران : آيه ١٨٠ ، نساء : آيه ٣٧ ، توبه : آيه ٧٦ ، محمّد : آيه ٣٧ و ٣٨ ، حديد : آيه ٢٤ ، ليل : آيه ٨ .