بیت المال و حقوق آن
(١)
پیشگفتار
٩ ص
(٢)
مقدمه
١١ ص
(٣)
1 تعریف بیت المال
١٥ ص
(٤)
2 تاریخچه پیدایش بیت المال
١٧ ص
(٥)
3 اهمیت بیت المال
٢١ ص
(٦)
1 زکات
٣٠ ص
(٧)
2 خمس
٣٧ ص
(٨)
3 جزیه
٤٠ ص
(٩)
4 خراج
٤٣ ص
(١٠)
5 انفال دولتی
٤٧ ص
(١١)
6 املاک دولتی
٤٩ ص
(١٢)
7 عشور
٥١ ص
(١٣)
8 هدیه
٥٥ ص
(١٤)
9 مالیات
٥٧ ص
(١٥)
1 امانتداری
٦٠ ص
(١٦)
2 علاقمندی به عمران و آبادانی
٦٢ ص
(١٧)
3 نگه نداشتن جانب خویشاوندان
٦٤ ص
(١٨)
4 نرمخویی
٦٦ ص
(١٩)
الف راه هرگونه استفاده شخصی از بیت المال بسته است
٧١ ص
(٢٠)
ب اتلاف بیت المال موجب ضمان است
٧٥ ص
(٢١)
ج اسراف بیت المال ممنوع است
٧٧ ص
(٢٢)
1 بازنگری در روشهای آموزش مفاهیم اخلاقی و دینی
٨٧ ص
(٢٣)
2 افزایش آگاهیهای عمومی
٨٨ ص
(٢٤)
3 وضع مقررات سخت
٨٩ ص
(٢٥)
4 گزینش متصدیان شایسته
٩٠ ص
(٢٦)
1 خیانت
٩٣ ص
(٢٧)
2 سوء مدیریت
١٠١ ص
(٢٨)
3 اسراف و تبذیر
١٠٢ ص
(٢٩)
1 سلب شدن اعتماد همگانی از متصدیان
١١٢ ص
(٣٠)
2 از میان رفتن ثروتها و تخریب منابع ملی
١١٣ ص
(٣١)
3 پیدایش نارضایتی و بروز شورش میان مردم
١١٥ ص
(٣٢)
منابع و ماخذ
١١٧ ص

بیت المال و حقوق آن - بینش، عبدالحسین - الصفحة ١٠٥ - ٣ اسراف و تبذیر

مى‌خوابيد. [١]

گويند ابوالحسن بن فرات [٢] سيصد هزار دينار براى كاخ تازه‌اى كه به مناسبت وزارتش ساخت خرج كرد و در دوران وزارت هوس كرد تمام خاندان و فاميلش را در قسمتى از كاخش به نام دارالبستان گردآورد، هزينه تعمير و پاكسازى و آماده كردن وسايل به پنجاه هزار دينار رسيد. [٣]

گرچه نمونه اين گونه اسرافكارى‌هاى بزرگ و تحميل هزينه‌هاى سنگين بر بيت‌المال در جهان اسلام بسيار زياد است ولى اسراف در اقلام كوچك و ارقام اندك را نيز نبايد از نظر دور داشت. زيرا آنگاه كه خوى اسرافكارى همگانى شود، مصارف عادى و اندك روزانه نيز مى‌تواند هزينه‌اى سنگين را بر بيت‌المال تحميل كند و براى مثال پى‌آمد گناه چند تومانى ناشى از اسراف چند قرص نان، خروج سالانه چندين ميليارد دلار ارز از كشور مى‌باشد. آمار زير نمونه‌اى از اسراف‌هاى عادى و نتايج حاصل از آن را به روشنى نشان مى‌دهد.


[١] - پسر احمد بن طولون و دومين تن از بنى‌طولون كه از ٢٧٠ تا ٢٨٢ ه‌. ق رياست كرده است. (لغتنامۀ دهخدا، به نقل از نزهة القلوب ج ٣، ص ٢٥٢ و تاريخ الخلفا، ص ٢٤٤ والوزراء والكتاب،، ص ١٢٣

[٢] - ابوالحسن على بن محمد بن موسى بن فرات نهروانى، وزير مقتدر، از ٢٩٣-٢٩٦، در سال‌اخير به تهمت همدستى قبايل عرب در غارت بغداد معزول و محبوس و اموال او ضبط شد و در سال ٣٠٤ به گناه اسراف در بيت‌المال بار ديگر زندانى و اموال او مصادره گشت و باز به سال ٣١١ مقام وزارت يافت و در ربيع‌الاول ٣١٢ با پسر خويش محسن محبوس و در ربيع‌الثانى همان سال هر دو به قتل رسيدند. (لغت‌نامۀ دهخدا، ابن فرات)

[٣] - تاريخ تمدن اسلامى در قرن چهارم هجرى، ج ٢، ص ١٢٢