احکام حقوقی اسلام
(١)
پیشگفتار
٥ ص
(٢)
مقدمه
٩ ص
(٣)
قصاص و اهمیت آن
١٣ ص
(٤)
موجبات قصاص
١٣ ص
(٥)
قتل نفس
١٣ ص
(٦)
شرکت در قتل
١٧ ص
(٧)
شرایط قصاص نفس
١٨ ص
(٨)
نقص عضو و جراحت
١٩ ص
(٩)
موجب قصاص نقص عضو
٢١ ص
(١٠)
شرایط قصاص نقص عضو
٢٢ ص
(١١)
کیفیت اجرای قصاص نقص عضو و جراحت
٢٣ ص
(١٢)
دیه و پیشینه آن
٢٥ ص
(١٣)
موارد ثبوت دیه
٢٦ ص
(١٤)
دیه قتل
٢٦ ص
(١٥)
حکم اقسام قتل
٢٩ ص
(١٦)
بیمه حوادث
٢٩ ص
(١٧)
عاقله
٢٩ ص
(١٨)
دیه اعضای بدن
٣٣ ص
(١٩)
دیه حواس بدن
٤٥ ص
(٢٠)
دیه حیوانات
٤٧ ص
(٢١)
موجبات دیه قانون (ضمان)
٥٠ ص
(٢٢)
مباشرت
٥٠ ص
(٢٣)
سبب شدن
٥٣ ص
(٢٤)
تزاحم موجبات
٥٥ ص
(٢٥)
دفاع از جان
٦٢ ص
(٢٦)
دفاع از مال
٦٣ ص
(٢٧)
دفاع از حریم
٦٣ ص
(٢٨)
الف اعمال منافی عفت
٦٤ ص
(٢٩)
ب سرک کشیدن و اطلاع یابی حرام
٦٥ ص
(٣٠)
ج هتک حرمت
٦٦ ص
(٣١)
د مراحل دفاع
٦٧ ص
(٣٢)
مفهوم تزاحم
٧١ ص
(٣٣)
گونههای تزاحم حقوق
٧٢ ص
(٣٤)
تزاحم حقوق الله با یکدیگر
٧٢ ص
(٣٥)
تزاحم حقوق الله با حقوق الناس
٧٢ ص
(٣٦)
تزاحم حقوق الناس با یکدیگر
٧٣ ص
(٣٧)
مالکیت و سلطنت بر مال
٧٣ ص
(٣٨)
حقوق حکومتی
٧٥ ص
(٣٩)
اقلیتهای مذهبی و نظر اسلام در باره آنها
٨١ ص
(٤٠)
شرایط ذمّه
٨٢ ص
(٤١)
احکام جزیه
٨٣ ص
(٤٢)
احکام ساختمانها
٨٤ ص
(٤٣)
اقلیتهای مذهبی در قانون اساسی
٨٥ ص
(٤٤)
فهرست منابع
٨٧ ص

احکام حقوقی اسلام - یوسفیان، نعمت الله - الصفحة ٦١ - تزاحم موجبات

مقدمه‌

منظور از «حقوق دفاعى» حقوقى است كه انسان در مقام حمايت و دفاع از جان، مال، حريم خود، خانواده و بستگانش دارد.

از نظر اسلام، جان، مال و حريم انسان اهميت فراوانى دارد و احترام آن بر همگان لازم است. رسول خدا «٦» در بخشى از خطبه خود در حجة الوداع، اهميت جان و آبرو را چنين توصيف كردند:

«ايُّهَا النَّاسُ، انَّ دِماءَكُمْ وَ اعْراضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرامٌ الى انْ تَلْقَواْ رَبَّكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هذا، فى‌ بَلَدِكُمْ هذا» [١]

اى مردم، همان گونه كه اين روز [ايام حج‌] و اين شهر [مكّه‌] محترم است. خون و آبروى شما هم محترم است. حق ريختن خون و بردن آبروى يكديگر را نداريد تا آن گاه كه به ديدار خدا نايل گرديد.

در جاى ديگر مى‌فرمايد:

«الْمُؤْمِنُ حَرامٌ كُلُّهُ: عِرْضُهُ وَ مالُهُ وَ دَمُهُ» [٢]

همه چيز مؤمن- اعم از ناموس، مال و خونش- محترم است. (كسى حق تجاوز به هيچ يك از آن‌ها را ندارد.)

اسلام تجاوز به جان، مال، آبرو و ناموس انسان را محكوم كرده و دفاع از آن‌ها را به عنوان حقّى لازم براى او قرار داده است تا از هر گونه تعرّض نسبت به آن‌ها جلوگيرى نمايد. از آن جا كه موضوع تجاوز يكى از سه محور «جان (نفس)، مال و حريم» است. به‌


[١] - تحف العقول، ابن شعبه حرّانى، ص ٣١.

[٢] - همان، ص ٥٧.