از اين رو، ميدان‌هاى سياست، اطلاعات، صنعت، اقتصاد، فرهنگ، علم، هنر و ... نيز از جمله عرصه‌هايى است كه ممكن است به صحنه پيكار حق و باطل تبديل شود. در عرصه فرهنگى نيز مجاهدان و مؤمنان بايد با تمام قوا به مصاف دشمنان بروند و راه‌هاى نفوذ آنان را ببندند. روشن است كه مجاهدان اين ميادين، دانشمندان، نويسندگان، متفكران، روشنفكران متعهد، نيروهاى اطلاعاتى، هنرمندان و ... مى‌باشند، همان‌گونه كه اسلحه اين پيكار مقدس نيز دانش، قلم، بيان، هنر و غير آن مى‌باشد.
اكنون در اين درس به مقدار ممكن به برخى از ابعاد و انواع دفاع شخصى و آرمانى، اشاره مى‌شود.
١- دفاع نظامى‌ يكى از راه‌هاى مبارزه دشمن، جنگ و تهاجم مسلحانه است. در چنين موقعيتى كه سرزمين، عِرْض، ناموس، مال، جان و از همه مهم‌تر، باورها و ارزش‌هاى دينى- اعتقادى مسلمانان مورد حمله دشمن واقع مى‌شود بر تك تك مسلمانان از كوچك و بزرگ و پير و جوان از هر قشرى كه باشند، لازم و واجب است به دفاع برخيزند و تا دفع كامل دشمن، از پاى ننشينند.
در جنگ دفاعى همان گونه كه امام راحل فرمود تا هر موقع كه دفاع لازم باشد بايد اقدام شود. «١» البته بايد براساس تعاليم اسلامى در صحنه‌هاى نبرد، شئون انسانى رعايت شود و بنا به فرمان قرآن كريم از حد تجاوز نگردد و آداب اسلامى در جنگ رعايت شود. «٢» ٢- دفاع سياسى و اقتصادى‌ از ميدان‌هاى ستيز دشمن، سياست و اقتصاد است. دشمن درصدد است تا از هر راهى كه مى‌تواند بر كشور ما سلطه سياسى و اقتصادى‌اش را اعمال كند و ما را وابسته به خود نمايد. در اين صورت ضرورت ايجاب مى‌كند كه مسلمانان به مقابله با آن بپردازند.