جامعه شناختى، روان‌شناختى و ... روى‌آورده‌اند. حاصل اين پژوهش‌ها تدوين كتب و دائرة المعارف‌هاى دين پژوهى است كه «دائرة المعارف بزرگ دين پژوهى ميرچا الياده» با ٢٧٥٠ مقاله از ١٤٠٠ تن از دين‌پژوهان جهان در ١٦ جلد يك نمونه از آن است. «١» به عنوان نمونه، گزارش ژان پل ويلم درباره گرايش مردم آمريكا و ژاپن به دين را مى‌آوريم:
ايالات متحده آمريكا و ژاپن، دو كشورى كه به ويژه سمبل تجدد هستند مثال‌هاى خوبى از مواردى هستند كه دين و تجدد را با هم وفق داده‌اند؛ زيرا گرايش به دين و مذهب در آمريكا به قدرى بالاست كه بيش از ٤٠% مردم آمريكا به طور جدى پايبند به دين بوده و به وظايف دينى خود عمل مى‌كنند و نيز در ژاپن، صنعتى شدن در چارچوب يك نظام حاكميت دينى انجام شده و آمار دينى نشان مى‌دهد كه همه ساله حدود هشتاد ميليون ژاپنى به هنگام تحويل سال نو (هاتسوموده) براى شركت در مراسم و جشن‌هاى دينى مربوط به معابد بزرگ مى‌روند تا سلامتى و تندرستى براى خود كسب كنند. «٢» چگونه مى‌توان باور كرد كه ميان علم و دين تعارض است در حالى كه نوابغ و انديمشندان بزرگ علوم بشرى در دنياى مدرن، خلاف اين پندار نظر داده‌اند. در اينجا به اظهارات برخى از آنها اشاره مى‌كنيم:
آلبرت انيشتاين: «علم بدون مذهب لنگ است و مذهب بدون علم، كور.» «٣» ماكس پلانك: «هرگز تضاد واقعى ميان علم و دين پيدا نخواهد شد، چه يكى از آن دو مكمل ديگرى است.» «٤» ايرونيك ويليام نبلوچ: «عقايد مذهبى با كشفيات علمى راسخ‌تر مى‌شود.» «٥»